"Vrijdenkers onderzoeken de werkelijkheid door middel van rationeel denken, dus zonder dogmatische of ideologische vooroordelen. Vrijdenkers verwerpen iedere godsvoorstelling."
Atheïst van het jaar 2026
Atheïsmedag 2026 | De Vrije Gedachte
Datum en tijd: December 12, 2026 at 12:00 PM (CET)
Locatie: Leonardo Hotel Breda City Center
Stationsplein 14, 4811 BB Breda
De Vrije Gedachte organiseert een middag over vrijdenken, religie en de samenleving. Er wordt ingegaan op de ontwikkeling van het vrijdenken in Nederland en België en wordt besproken waarom religie zo hardnekkig blijft bestaan.
Atheïst van het Jaar 2026 Chris van de Ven ontvangt de prijs, met een laudatio, prijsuitreiking en een bijdrage van de laureaat zelf.
Sprekers Atheïsmedag 2026
Agenda
-
Inloop met koffie en thee
-
Opening door Stanley Bakker
Voorzitter van De Vrije Gedachte
- Christoph De Spiegeleer
Geschiedenis van het vrijdenken in België
-
Hans de Vries
Geschiedenis van het vrijdenken in Nederland
-
Alain Vannieuwenburg
Hebben de Evangelicals in de USA de toekomst?
-
Pauze
-
Patrick Loobuyck
Waarom blijft religie zo hardnekkig bestaan?
-
Atheïst van het jaar 2026
Chris van de Ven Stanley Bakker • Laudatio Catherine de Jong • Prijsuitreiking Chris van de Ven • Presentatie en dankwoord
-
Borrel
In samenwerking met
Christoph De Spiegeleer
Zonder God, maar niet zonder geschiedenis. Op zoek naar sporen van atheïsme in België
Inhoud
In deze lezing verkent Christoph De Spiegeleer aan de hand van hedendaagse enquêtes hoe wijdverbreid atheïsme als overtuiging vandaag in België is. Ondanks zijn katholieke geschiedenis staat het land, net als Nederland, bekend als een bolwerk van ongeloof.
Daarna neemt hij het publiek mee langs uiteenlopende bronnen die licht werpen op de geschiedenis van het atheïsme in België tussen de jaren 1860 en 1940: bisschoppelijke brieven, parlementaire uitspraken, vrijdenkersbrochures en fragmenten uit lezingen. Daarbij belicht hij hoe een kleine minderheid vrijdenkers vóór de Tweede Wereldoorlog het atheïsme als filosofisch standpunt verdedigde en hoe atheïsme vanuit klerikale hoek actief werd aangeklaagd en bestreden.
Bio
Christoph De Spiegeleer is hoofd onderzoek van Liberas, het centrum voor de geschiedenis van het vrije denken en handelen, gevestigd te Gent. Daarnaast is hij gastprofessor Geschiedenis en Erfgoed aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Gent. In 2021 was hij mederedacteur van een studiebundel over de geschiedenis van het atheïsme in België.
Hans de Vries
Alain Vannieuwenburg
De toekomst van religieuze vrijheid, pluralisme en de scheiding tussen kerk en staat in de VS
Inhoud
De Verenigde Staten worden steeds minder christelijk, levensbeschouwelijk diverser maar ook steeds meer seculier. Tegelijk groeit een goed georganiseerde christelijk-nationalistische beweging die meer religieuze invloed in de politiek nastreeft en de scheiding tussen kerk en staat ter discussie stelt. Conservatief-religieuze netwerken, waaronder bondgenoten van de Trump-administratie, spelen hierin een belangrijke rol. Atheïsten bevinden zich daardoor in een spanningsveld: hun aantal neemt toe, maar zij worden geconfronteerd met toenemende religieuze en politieke druk. Deze ontwikkeling roept vragen op over de toekomst van religieuze vrijheid, pluralisme en de scheiding tussen kerk en staat in de VS.
Bio
Dr. Alain Vannieuwenburg (Brugge, 1953) is ethicus en doctor in de interdisciplinaire studie van het recht. Na zijn studies aan de Universiteit Gent en een bijkomende specialisatie in bibliotheek- en informatiewetenschappen promoveerde hij aan de Universiteit Leiden met een onderzoek naar de constitutionele verankering van de levensbeschouwelijke prerogatieven in België. Professioneel was hij verbonden aan het Belgisch Rekenhof, terwijl hij zich tegelijkertijd blijvend engageerde in het onderwijs. Zijn onderzoek en publicaties situeren zich voornamelijk op het raakvlak van levensbeschouwing, onderwijs, recht en de verhouding tussen kerk en staat. Tot op heden blijft hij actief als auteur en publieke commentator over deze thema’s en ook het onderwijs laat hij niet los.
Patrick Loobuyck
Waarom zijn wetenschap en atheïsme contra-intuïtief?
Inhoud
Hoe komt het dat atheïsme zo’n laatkomer is in de menselijke geschiedenis? Blijkbaar ontwikkelen mensen gemakkelijk een religieus wereldbeeld. We willen immers graag dat dingen met een bedoeling gebeuren: het kan toch niet allemaal ‘stom toeval’ zijn?
In zijn lezing legt Patrick Loobuyck uit welke mechanismen ervoor zorgen dat wetenschappelijk redeneren, maar ook atheïsme, in belangrijke mate contra-intuïtieve posities zijn.
Bio
Patrick Loobuyck (1974) studeerde godsdienstwetenschappen aan de KU Leuven en moraalwetenschappen aan de UGent. Hij is als hoogleraar levensbeschouwing, ethiek en politieke filosofie verbonden aan het Centrum Pieter Gillis van de Universiteit Antwerpen. Hij is auteur van verschillende boeken, waaronder Wetenschap en religie. Een spannend duo (2023) en "We mogen niets meer zeggen". Pleidooi voor meer vrijheid van meningsuiting (2026). Als moraalfilosoof is hij een belangrijke stem in het publieke debat.
Naar een neutrale Nederlandse wetgeving
‘Maar ons land heeft toch allang een scheiding van Kerk en Staat?’ Dat had u maar gedacht. Natuurlijk is er in het verleden een zekere ontvlechting geweest. Zo worden bedienaren van het (hervormd-protestantse) Woord allang niet meer uit de staatskas betaald. En ook de registratie van de geloofsovertuiging via het bevolkingsregister is – tegen een forse premie aan de kerken – afgekocht.
Maar nog steeds genieten godgelovigen allerlei wettelijke voorrechten en zelfs straffeloosheid bij overtreding van geldende wetten. Zo schenden Allah- en Jahweh-gelovigen de artikelen 6 en 11 van de Grondwet als zij onmondige jongens besnijden. Artikel 6 garandeert immers de vrijheid van godsdienst, dus ook de keuze van een levensbeschouwing. Artikel 11 verzekert de lichamelijke integriteit. Nationale wetgeving en plechtige internationale verdragen verbieden kindermishandeling. Vanaf 2007 verbiedt de Nederlandse wet zelfs aan ouders het uitdelen van een ‘pedagogische tik’. Maar besnijden wordt gedoogd…
Ook het rituele slachten is niet conform de geldende wetten. Maar vrees voor de beschuldiging van Jodenhaat (antisemitisme) en islamofobie, angst voor het verlies van stemmen en ‘respect’ voor religie als een hogere levensbeschouwing dan andere weerhoudt de wetgevende en rechtsprekende macht ervan op te treden. Denemarken toont hier minder scrupules.
Maar ook in de teksten van de geldende wetten staan nog talrijke bepalingen die godgelovigen privileges geven. Soms zijn het vrij bespottelijke, fossiele regels, maar de vrijstelling van de Onroerend Zaak Belasting (OZB) voor kerkgebouwen is geen onbenulligheid: zij berooft de gemeenschap van inkomsten waarop zij recht heeft.
De onontkoombare conclusie is: er is nog veel werk aan de winkel voor hen die de Nederlandse publieke instituties willen verwereldlijken (seculariseren) en neutraal maken.
Ons onderzoek van de 1137 Nederlandse wetten heeft zeker 60 gevallen opgeleverd van bevoorrechting van godgelovigen en hun instituties. We geven hiervan de meest sprekende voorbeelden:
