Vlak na de invoering van het algemeen kiesrecht in Nederland in 1917/1919 waren veel vrijdenkers sceptisch over de parlementaire democratie: de christelijke partijen hadden aanzienlijk aan stemmers gewonnen. Voordien maakten overwegend onkerkelijke hoogopgeleide mannen uit de steden de dienst uit in de Tweede Kamer. Hoewel de secularisering al enige decennia vorderde, was de overgrote meerderheid van de Nederlanders nog diep gelovig. Sommige vrijdenkers meenden dat de politiek nu overgenomen was door praatjesmakers en volksmenners. Zij kregen in plaats daarvan waardering voor het antidemocratische fascisme, geleid door de fel atheïstische Italiaan Benito Mussolini. Maar die bewondering raakte men snel kwijt toen het fascisme een gewelddadige beweging werd die het katholicisme omarmde. Hoewel Mussolini eerst niets van religie moest hebben, ontdekte hij later dat hij het toch wel handig kon gebruiken om zijn regime in het zeer katholieke Italië te versterken (hetzelfde gold voor zijn principiële republicanisme dat hij verruilde voor zijn opportunistische monarchisme). Paus Pius XI ontving die steun van harte en wist die te verzilveren door met het Verdrag van Lateranen de onafhankelijkheid van Vaticaanstad te bereiken, het rooms-katholicisme tot staatsgodsdienst van Italië te verheffen en er allerlei privileges voor de roomse kerk te verwerven (waaronder veel zeggenschap over het onderwijs en belastingvoordelen) die het verloren had toen het Vaticaan in 1870 werd veroverd door Italiaanse seculiere nationalisten. In 1928 publiceerde Jan Hoving, voorzitter van De Dageraad (de oude naam van De Vrije Gedachte), een rede van Mussolini uit 1904 waarin hij het bestaan van God weerlegde om het opportunisme van zowel Mussolini als de paus aan te tonen.  De titel luidde: Mensch en God. Rede van B. Mussolini gehouden den 26 maart 1904 in het Maison du Peuple van Lausanne ter verdediging van de These: God bestaat niet! Voorzien van een voorwoord door J. Hoving. Hiermee gaf men een krachtig signaal af zich niet meer te willen associëren met en andere ongelovigen te waarschuwen voor  deze machtsbeluste principeloze hypocriet die als atheïst beter zou moeten weten. Ook toen de Vrijdenkers Radio Omroep op 28 september 1928 voor het eerst de gelegenheid kreeg om een uitzending te verzorgen, haalde Hoving fel uit. Zo fel, dat zijn rede over "Mussolini als vrijdenker en onderdrukker van de vrijheid van gedachte" werd onderbroken door de Radio-omroep Controle-commissie. De commissie stelde later dat Hoving 'de Eerste Minister van een met Nederland bevriende natie' had beledigd en de goede naam van 'het Opperhoofd van de Roomsch Katholieke Kerk' aangetast. Gelukkig voor de vrijdenkers werd deze daad van censuur breed veroordeeld door de andere media van links naar rechts en uiteindelijk moest de minister toegeven dat er te snel was ingegrepen.

Paus Franciscus heeft in een lezing voor de Academische Commissie van het Vaticaan de oerknal niet in tegenspraak genoemd met God en met name met de godsschepping. Ook de evolutie toont een scheppende ontwikkeling. Andermaal toont het katholicisme de politieke flexibiliteit om met vernieuwende gedachten of wetenschap mee te gaan. Vooral als moderne inzichten twijfelaars doet afhaken. Er is echter een onmiskenbare tegenspraak. De oerknaltheorie ontkent een god, omdat deze zelf niet via die oerknal kan zijn ontstaan (wie schiep hem dan?) en omdat God dan buiten de dimensies moet hebben bestaan, die met de oerknal pas werden gevormd (ruimte en tijd). Paus Franciscus ruilt met deze zet de creationisten in voor de godtwijfelaars, die in de meerheid geraken. En omdat de creationisten nooit helemaal zullen weglopen, kan hij dit gemakkelijk doen. Adam en Eva zijn dus ook niet in één grote mensbaring geboren, maar via moleculaire zelforganisatie gedurende miljarden jaren tot ontwikkeling gekomen. Genesis wijdt geen letter aan dit proces. Hoe kan dit ook als de schrijvers geen flauw benul hadden van miljarden en het ruimtetijdcontinuum. Bovendien, waarom konden eerdere profeten en pausen dit niet al verklaren? Paus Franciscus verandert de spelregels achteraf. In feite zegt hij: “wat de wetenschap nog vindt of verandert (hetgeen altijd gebeurt omdat het falsificerende principe blijft werken als essentie van wetenschap) het zal nooit in tegenspraak zijn.” Het omgekeerde geldt ook. God zal nooit in tegenspraak zijn met wetenschapstheorieën. Dat dit wel zo zou zijn, staat immers nergens in de Bijbel. Mooi, we zijn eruit: God all inclusive.

Is het celibaat nog wel van deze tijd? Een groep Italiaanse vrouwen vindt van niet. Ze hebben in een open brief aan paus Franciscus gevraagd of hij het celibaat voor priesters wil afschaffen. Deze vrouwen hebben allemaal een relatie met een katholieke priester. Niets menselijks is hen vreemd.

Na alle ophef van de afgelopen dagen over het Vaticaan dat in de greep zou zijn geraakt van een 'homolobby', spreekt Vaticaankenner John Allen zich vandaag in TROUW uit over deze kwestie. Volgens Allen draait het om de vraag wie de paus probeert tegen te werken.

Niet alleen de rol van paus Franciscus tijdens de militaire dictatuur van Jorge Videla staat ter discussie, de hele Argentijnse kerk zou kritischer naar haar eigen houding in de periode 1976-1983 moeten kijken. Diverse religieuze groepen eisen openheid van de kerktop en willen weten waarom veroordeelde dictator de communie mag blijven ontvangen. "Het is nodig om het debat te openen, om helder te krijgen wat er is gebeurd zodat de waarheid aan het licht komt", zegt onderzoeker Claudia Touris van de Universiteit van Buenos Aires en coördinator van Relig-Ar, een werkgroep die de relatie tussen Kerk en samenleving onderzoekt.

Nu de euforie rondom de benoeming van Jorge Mario Bergoglio tot paus wat is geluwd komt er ook in Argentinië meer ruimte voor kritiek op de rol van de katholieke kerk tijdens de militaire dictatuur aldaar. Het staat buiten kijf dat de katholieke geestelijke Jorge Mario Bergoglio net als andere Argentijnen nooit openlijk stelling heeft genomen tegen de junta van Jorge Videla, die Argentinië van 1976 tot 1983 bestuurde en in een 'vuile oorlog' tegen linkse opponenten duizenden slachtoffers maakte. De kwalijkste beschuldiging aan het adres van Bergoglio is dat hij als jonge jezuïetenleider zijn steun aan twee activistische priesters introk. De priesters, Orlando Yorio en Francisco Jalics, werden ingerekend en gemarteld. Yorio, inmiddels overleden, zei later dat Bergoglio hen in feite had uitgeleverd aan de doodseskaders door hen niet openlijk te steunen. Jalics heeft zich teruggetrokken in een Duits klooster en weigert over de gebeurtenissen te spreken.

Goed voorbeeld doet volgen? Zojuist op de blogpagina van NRC.nl het bericht dat de paus op 28 februari zijn functie neerlegt. Lees ook  zijn volledige verklaring .         

Benito Mussolini en het Vaticaan; voor velen niets nieuws onder de zon. Met het Vaticaan is het altijd goed zakendoen geweest. Het Vaticaan blijkt eigenaar van een vastgoedimperium met een reeks dure panden in het centrum van Londen. De organisatie werd decennia geleden opgericht met steekpenningen van 'Il Duce' Mussolini. Dat meldt dagblad The Guardian, dat de structuur van de talloze firma's en de geschiedenis van de investeringen heeft nagetrokken. The Guardian citeert daarover historicus John Pollard, die de transactie beschreef in een van zijn boeken: 'Het Vaticaan had nu financiële zekerheid: het zou nooit meer arm zijn'. De vastgoedportefeuille van het Vaticaan zou naar schatting minstens 6 miljard waard zijn. Ook  TROUW kopt met deze onthulling.   

Vandaag werd bekend dat de paus vanaf 12 december op Twitter actief wordt. Hij zal in 5 talen vragen over geloofszaken beantwoorden. Waarom? Om het geloof, vooral onder jongeren, te verspreiden. Wat de paus kan, kunnen vrijdenkers toch ook?