Om te beginnen ben ik het volkomen met je eens dat niet alle gelovigen, noch alle ongelovigen 'gek' zijn, dat wil zeggen, over de gehele linie. Wat natuurlijk wel zo is, is dat iedereen zich wel eens ergens in vergist, iets mis heeft, iets fout denkt, ergens naast zit, omdat je niet beter weet. Dat is niks om je voor te schamen, dat overkomt de besten; de mens is nu eenmaal een feilbaar wezen. Volgens atheïsten is het bestaan van God(en) zo'n misvatting(en daarom een zeer geschikte titel van Dawkins' beroemde boek).

  

Geloven in die misvatting op zich maakt een mens nog niet meteen krankzinnig of gevaarlijk, net zomin als geloven dat 'de Maan is gemaakt van groene kaas' geen ramp is; dat heeft geen enkel praktisch gevolg – positief dan wel negatief – in ons dagelijks leven. Ook zijn er veel religieuze opvattingen die wel praktische gevolgen hebben, maar die niet echt schadelijk zijn. Gelovigen die bijvoorbeeld bidden voor hun eten, verspillen hooguit tijd; daar ga ik niet moeilijk over doen. 

Maar we zouden er goed aan doen om te ontdekken welke van onze opvattingen onjuist zijn voor het geval dat een vergissing wél praktisch negatieve gevolgen heeft in ons dagelijks leven. Je zou toch niet willen dat iemand door onjuiste informatie fysiek, mentaal of economisch geschaad wordt? Dat is wat vrijdenkers, skeptici en humanisten zoals mij drijft om actief te bestuderen hoe de wereld echt in elkaar zit, om dubieuze beweringen kritisch te onderzoeken en in discussie te gaan met degenen die de dubieuze beweringen aanhangen en vooral als ze ernaar handelen in de praktijk. Aangezien religies een overvloed aan dubieuze beweringen doen, met tal van aantoonbaar negatieve praktijken als gevolg, is het volkomen logisch om het bestaan van goden – dat centraal staat in de meeste religies – zo rigoureus te betwijfelen en indien nodig verwerpen. 

Het zal je zijn opgevallen dat ik mij hierboven 'vrijdenker, skepticus en humanist' heb genoemd en niet 'atheïst'; dat laatste label is voor mij veel minder belangrijk en is slechts mijn conclusie naar aanleiding van één vraag. De andere drie zeggen veel meer over mijn algemene houding ten aanzien van allerlei dubieuze beweringen zoals ik in de vorige paragraaf heb uitgelegd. Maar als we het specifiek over het goddelijke hebben, noem ik mijzelf agnostisch atheïst. Dat wil zeggen: als we de gangbare theïstische definitie van 'God' volgen (de schepper van de wereld, die overal perfect in is, interageert met mensen en bepaalde handelingen van hen verlangt), dan weet ik niet (zeker) of die wel of niet bestaat (agnosticisme), maar ik ben er niet van overtuigd (atheïsme). 

Overigens, met betrekking tot de jongeaardecreationistische Bijbelse god zou ik een ‘gnostisch atheïst’ genoemd kunnen worden, omdat we wetenschappelijk kunnen aantonen dat de Aarde niet circa 6000 jaar in 6 dagen van 24 uur is geschapen en alle diersoorten niet in hun huidige vorm onafhankelijk van elkaar zijn geschapen; we wéten dat die god niet kán bestaan. Maar in die god gelooft heden ten dage gelukkig maar een minderheid van de theïsten (alleen in de VS hebben ze een kleine meerderheid onder de christenen). 

Ik heb nog nooit het bestaan van goden ervaren, maar dat zou nog wel kunnen komen. Absence of evidence is not evidence of absence. Voor verrassingen die je standpunt doen wankelen, en wellicht dwingen te herzien, moet je open kunnen staan; ik ben blij te lezen dat jij dat ook doet. Daarom zou ik nog steeds een skepticus zijn als ik overtuigd zou worden van het bestaan van (een) god(en). Ik denk wel dat de klassieke christelijke god die alwetend, algoed en almachtig is niet kan bestaan als hij het belangrijk vindt dat ik in hem geloof, want dan zou hij vanuit zijn algoedheid willen dat ik geloofde, vanuit zijn alwetendheid weten hoe hij mij zou kunnen overtuigen om in hem te geloven en vanuit zijn almacht de kracht hebben om mij te overtuigen (een antigodsbewijs dat je terecht noemt). 

Als het niet belangrijk is dat ik in hem geloof, dan verspillen christenen (of anderen die geloven in een perfecte god) hun tijd om te proberen mij te bekeren en is die god niet goed naar hen en mij toe; als hij niet weet hoe hij mij kan overtuigen of daartoe niet de macht heeft, dan is hij nogal onvolmaakt. Gek genoeg bewijst het feit dat ik niet in een dergelijke god geloof, dat hij niet bestaat. Een wat grappiger formulering van ongeveer dezelfde weerlegging is ‘God heeft mij een atheïst gemaakt; wie ben jij om zijn wijsheid te betwijfelen?’ Het idee dat ik 'nog niet op de juiste plekken heb gezocht' zou kunnen kloppen, maar dat 'God redenen heeft om zich nog niet aan mij te openbaren' vind ik – het spijt me om het te moeten zeggen – ronduit arrogant. Wat maakt sommige mensen nou zo belangrijk en speciaal dat zij 'de waarheid' wel mogen weten en mensen zoals ik niet? Waarom wordt deze kennis over het goddelijke, die 80-85% van de mensheid naar verluidt zou hebben ontvangen (hoewel in allerlei verschillende en tegenstrijdige versies waar ze al millennia ruzie over maken), mij en mijn ongeloofsgenoten ontzegd? 

Zijn wij soms willekeurig vervloekt met een gebrek aan kennis of is het onderdeel van een soort wreed spel dat er van boven met ons wordt gespeeld (en zo ja, wat voor ‘goede’ god is dat dan)? En wat zegt dit idee over de gelovige? Is het niet wat egocentrisch om te denken dat jij zo bijzonder bent dat God hoogstpersoonlijk heeft bepaald dat jij (al) wél kennis hebt kunnen van de waarheid van zijn bestaan en een ander (nog) niet? Hoe zit het met atheïsten die tot hun dood toe ieder godsgeloof hebben verworpen? Is het eerlijk naar hen toe dat God zich nooit heeft geopenbaard aan hen? Als het inderdaad zo is dat ongelovigen naar de hel gaan – hetgeen gelukkig niet alle gelovigen (meer) geloven – dan is het ronduit wreed om de kennis van Gods bestaan aan hen te onthouden. En zelfs als de hel niet bestaat, is de vrees voor de hel al vreselijk voor miljarden mensen op onze planeet; sommigen blijven angstvallig gelovig of bekeren zich nog kort voor de dood tot deze of gene religie om maar niet eeuwig gestraft te worden voor goddeloosheid. Het zou gemeen zijn van God om ons zo in het onzekere te laten en onze eeuwige verdoemenis te riskeren; dat is niet verenigbaar met zijn zogenaamd algoede karakter. Een rechtvaardige god zou makkelijk kenbaar moeten zijn. 

Het is alvast niet omdat we het nooit geprobeerd hebben. Alle godsargumenten die aangevoerd zijn in de loop der geschiedenis, hebben ik en miljoenen andere skeptische atheïsten zorgvuldig bestudeerd en niet overtuigend gevonden. (Dat doen wij trouwens ook al eeuwenlang, denk bijvoorbeeld aan de paradox van Epicurus (eeuwen vóór Christus); je opmerking dat gelovige denkers al eeuwenlang naar een theodicee hebben gezocht is dus irrelevant, een argumentum ad antiquitatem). Drogredenen en zwakke bewijzen gaan er bij ons niet in. Waarom niet? Omdat onze gehele samenleving is ingericht op het goed begrijpen van de relatie tussen oorzaak en gevolg, op het trekken van de juiste conclusie naar aanleiding van een aantal premissen. Als dat niet zo was, dan stierven we binnen de kortste keren in het verkeer, door het eten van ongezonde dingen en noem maar op. We zouden geen uitzondering moeten maken op het terrein van religie en spiritualiteit. Er is geen reden om braaf de meest dubieuze en absurde religieuze beweringen voor zoete koek te slikken onder het zeggen van ‘ja en amen’ omdat het zo belangrijk zou zijn om te geloven, zelfs op grond van slechte argumenten en onvoldoende bewijs. 

Religieuze claims moeten op gelijke voet behandeld worden met ufo’s, de werkzaamheid van alternatieve geneeswijzen, spoken, elektrohypergevoeligheid, Bigfoot, wilde complottheorieën, het paranormale en het monster van Loch Ness: als er geen goede reden is om erin te geloven, omdat alle argumenten ervoor zijn weerlegd, dan zouden we dat dus ook niet moeten doen. Vooral niet wanneer dit tot schadelijk handelen leidt. Dat is het belangrijkste argument vóór atheïsme, of beter gezegd, om anderen te overtuigen van atheïsme. Naast het feit dat, zoals je zelf ruiterlijk toegeeft 'het goed mogelijk is dat heel wat, of zelfs alle, argumenten voor Gods bestaan niet overtuigend zijn', leidt theïsme tot zo ontzettend veel schadelijk handelen en ellende in de wereld, dat vaak allemaal vermeden zou kunnen worden als men simpelweg niet in goden zou geloven. Iedereen kent de voorbeelden: onderdrukking/haat/discriminatie/intimidatie/geweld tegen vrouwen (misogynie), kinderen (denk hierbij in het bijzonder aan genitale verminking, seksueel misbruik, hersenspoeling met religieuze dogma’s, het aanpraten van schuldgevoelens en angst voor branden in de hel), LHBT+ mensen (homofobie), ‘godslasteraars’ (zou je ‘blasfemofobie’ kunnen noemen), ‘ketters’ (bijvoorbeeld de inquisitie), afvalligen (tegenwoordig vooral ex-moslims), andersgelovigen (maar al te vaak in de vorm van godsdienstoorlogen), ongelovigen (atheofobie), gehandicapten (validisme), vreemdelingen (xenofobie), dieren (denk aan onverdoofde slacht en andere dieronvriendelijke rituelen) etc., religieuze kwakzalverij zoals gebedsgenezing, exorcisme of heilig water als ‘medicijn’ of het proberen te ‘genezen’ van mensen die helemaal niet ‘ziek’ zijn zoals LHBT+ mensen, het onwetend houden van mensen door het vrije debat en wetenschappelijke, filosofische en artistieke vooruitgang te hinderen of feiten te ontkennen die kunnen leiden naar beter welzijn voor mens, dier en milieu etc. etc. etc. 

Dat is allemaal niet bepaald zo onschuldig als geloven dat de Maan is gemaakt van groene kaas. Als religies zo onschuldig waren, dan zou ik mij niet zo geroepen voelen om ze te bekritiseren. Maar omdat ik graag anderen wil beschermen tegen vermijdbare ellende, voel ik een morele plicht om religiekritiek te leveren en te proberen mensen op andere gedachten te brengen. Het moet erkend worden dat godsgeloof vaak niet het monopolie heeft op het leveren van motieven voor de hierboven genoemde schadelijke handelingen. Ook is het zeker niet zo dat alle gelovigen zich hieraan schuldig maken, maar het feit dat deze schadelijke handelingen door religies regelmatig worden gemotiveerd en/of gerechtvaardigd, is genoeg om ze ervoor verantwoordelijk te houden. Je ziet dat waar ook maar in de wereld het godsgeloof verdwijnt, dergelijke ellende ook enorm afneemt. Atheïsme is echt redelijker. Kijk naar de meest seculiere regio’s van Europa, Noord-Amerika en Australië, waar dergelijke gruwelen het minst voorkomen, mensenrechten het hoogst in het vaandel staan (dierenrechten helaas niet, dat doen bijv. hindoes, boeddhisten en jaïnisten gemiddeld beter, maar er is vooruitgang onder westerse ongelovigen) en we elkaar met het meeste respect behandelen. 

Zou dat iets te maken kunnen hebben met het feit dat wij ons hier het minste aantrekken van een vermeende hemelse tiran die ons via heilige teksten, geestelijken of persoonlijke ervaringen dicteert om te handelen zoals beschreven in genoemde voorbeelden? Dat is een conclusie die iedere gelovige zou moet overwegen. Vrede op Aarde door godsgeloof af te zweren, dat lijkt mij een prachtige kerstgedachte. 

Tijdens de Vrijdenkersborrel Utrecht op maandag 4 januari 2016 houden we onze nieuwjaarsborrel met een heuse pubquiz! Koen Jansen is onze gastheer en het thema van de pubquiz is 'mensenrechten'. De pubquiz begint exact om 20.00 uur (inloop 19.30 uur), om 21.00 uur volgt een pauze en daarna zal de uitslag worden bekend gemaakt. Aansluitend volgt dan de nieuwjaarsborrel! Klik hier voor meer informatie.

Recensie theatervoorstelling La Isla Bonita, 6 oktober 2015 Grand Theatre Groningen. Wat heeft ballet te maken met de vluchtelingencrisis? Niets, tenzij je dat ervan maakt. La Isla Bonita is daar erg goed in geslaagd.  Het was eigenlijk theater, ballet en cabaret door elkaar heen. Normaal gesproken heb ik niks met ballet, maar deze combinatie met dit onderwerp maakte me toch nieuwsgierig. 5 meisjes van ongeveer 25 vertellen verschillende verhalen, soms op erg chaotische wijze, dan weer heel duidelijk, beelden het uit of laten jou als kijker aan het inbeelden, ondersteund door klassieke muziek. Het was mijn verjaardagscadeau van mijn broer en zijn vriendin, die ook meegingen; een kennis van mijn broer was één van de 5 actrices. De eerste scène was heel alledaags, waarin de dames in trainingspak op stoelen tussen exotische planten, alsof ze op een strand zitten, een casual groepsklets voerden over wetenschappelijk onderzoek naar empathie: het vermogen om ons in te leven in de emoties, vooral het lijden, van anderen. Vervolgens stonden ze op en verwoordden met simpele gebaren als handjes vasthouden en vlotte spraak in vrij diepgaande filosofische termen hoe saamhorigheid zich heeft ontwikkeld in de geschiedenis der mensheid: een groep is onderling solidair om te overleven, eerst de stam, dan de religie, dan in de 19e eeuw de natie en, zo stellen zij, is het geen logische stap dat in de 21e eeuw onze empathie de gehele homo sapiens zou moeten omvatten? Dus ook voor die vluchtelingen die met gevaar voor eigen leven op gammele bootjes - bestuurd door uitbuitende mensensmokkelaars - de Middellandse Zee trachten over te steken om een betere toekomst zoeken in Europa, ook al spreken ze niet onze taal, hebben ze een andere huidskleur, geloven ze wat ons betreft vaak in nogal gevaarlijke religieuze onzin (lees: de islam) en zouden ze van onze welvaart komen profiteren? De vraag of dat de deur dichtdoet of niet, blijft de hele voorstelling woeden. Dan pakt één van de meisjes er een kamerplant bij en legt daarbij uit hoe solidariteit er in de oertijd aan toeging (of juist niet). Ze zwaait steeds woester met de boom met pot in het rond terwijl de bladeren eraf vliegen en stopt op een gegeven moment met praten, terwijl de anderen haar met toenemende verbazing en opgeheven wenkbrauwen zitten aan te staren tot ze hijgend de boom weer neerzet. Na enige stilte zegt er één tegen haar: 'Uh... die boom hoort helemaal niet bij je verhaal.' waarop het publiek spontaan moet lachen. Het is illustratief voor het rare soort humor dat er op onverwachte momenten tussendoor wordt gegooid. Daarna gingen de trainingspakken uit en begon de eerste balletdans. Had verder niets met het verhaal te maken, maar was wel knap om te zien en jong, schaars gekleed en ook nog eens atletisch vrouwelijk schoon kan ik natuurlijk wel waarderen. Dans- en verhaalscènes wisselden elkaar af, vaak overlapten ze elkaar. Sommige scènes zijn echt klassiek theater met veel emotie, zoals een meisje dat doet alsof ze van de zeewacht is en beschrijft hoe een vluchtelingenbootje voor haar ogen kapseist - doet de smokkelaar expres, want dan moet de kustwacht ze redden - en tientallen mensen verdrinken en zij en haar collega's er nog zo veel mogelijk proberen te redden. De heftigheid van hoe ze het vertelt, terwijl de andere meiden uitbeelden hoe ze in het water vallen en spartelend trachten te overleven, de spreekster meetrekken en -duwen en soms kort de mond snoeren, en hoe ze uiteindelijk alleen in een hoekje huilend uitbarst welk een trauma dat bij haar achterlaat, wekte krachtig medelijden; de empathie waar ze naar op zoek zijn. Meteen daarna komt een mensensmokkelaar aan het woord die het menselijk leed allemaal niet zo veel interesseert, als er maar wat aan te verdienen valt. 'Ik hou het klein, weet je. 6 man per keer, 2000 euro pp. Daarvan is een deel om de Libische autoriteiten en de Italiaanse kustwacht om te kopen, nog wat om m'n schuit te onderhouden en rest steek ik mooi in eigen zak. Business as usual, weet je. Ik zeg soms tegen collega's van me, je kunt het echt niet maken hoor, 1200 lui op één zo'n bootje op mekaar gepropt. Laatst was er weer eentje omgeslagen, paar honderd dooien, niet normaal. Tja, dat krijg je ervan. Maar ik ben zo niet, weet je, ik hou het klein. 6 man op zo'n boot zeg ik. 'Kleed je aan als een toerist.' En dan zet ik ze af op het strand en zeg: 'Doe alsof je op vakantie bent'. En dan koop ik nog zo'n lekkere Cornetto of een Raket en dan kijk ik hoe zij in van die kleine groepjes door het zand richting hun toekomst sjokken.'

In Trouw maakt Elma Drayer zich sterk voor de universele verklaring van de Mensenrechten, een traktaat dat deze week, om precies te zijn op 10 december, haar vijfenzestigste verjaardag vierde. Is dit document een Westers speeltje en is het achterhaald? Lees er meer over in haar column in TROUW.

Vorige week stemde het Europarlement tegen een motie dat vrouwenrechten op Europees niveau geregeld moeten worden. In de Verenigde Staten woedt een hevige strijd voor het recht op abortus waarbij republikeinen en democraten lijnrecht tegenover elkaar staan. Het democratische kamp heeft naar het middel 'humor' gegrepen om op te komen voor het recht op abortus na verkrachting. In TROUW aandacht voor de strijd en voor  het campagnefilmpje waarmee de democraten hun tegenstanders proberen te overtuigen. Hoe communiceer ik met vrouwen over verkrachting zonder het beestje bij de naam te noemen? Hoe rechtvaardig ik een verbod op abortus na verkrachting? God heeft het zo bedoeld.

De Raad van Europa heeft dinsdag gestemd over een omstreden resolutie inzake rituele besnijdenis en lijfstraffen.  Het ritueel laten besnijden van pasgeboren jongens is een 'aantasting van zijn fysieke integriteit'. Europese staten moeten bij wet vastleggen dat kinderen pas mogen worden besneden als ze oud genoeg zijn om erover mee te praten. Ook rituele vrouwenbesnijdenis en lijfstraffen worden beschouwd als mishandeling. De resolutie werd aangenomen met 78 stemmen vóór en 13 tegen. Het valt nog te bezien of de Europese landen aan deze resolutie daadwerkelijk gevolg zullen geven.

Het Openbaar Ministerie stelt geen onderzoek in naar Jorge Zorreguieta. Advocaat Liesbeth Zegveld had in januari tegen hem aangifte gedaan namens negen slachtoffers en nabestaanden. De uitspraak is niet verrassend. De kans dat de vader van onze huidige koningin ooit nog wordt vervolgd is vrijwel nihil. Lees het hele artikel van Mirjam Remie in NRC.

Het Russische Lagerhuis heeft afgelopen dinsdag vrijwel unaniem een wet aangenomen tegen het verspreiden van 'homoseksuele propaganda'.

Senaatskandidaat Todd Akin is 'ongehoord fel' neergesabeld toen hij stelde dat vrouwen niet zwanger kunnen worden na een verkrachting. Onterecht, vindt Mike Huckabee. De baptistische predikant en voormalig Republikeins politicus heeft een steunactie voor Akin opgezet. In een e-mailnieuwsbrief riep Huckabee op om Akins campagnekas alsnog te spekken. Die actie heeft effect, vertelt Akin. Hij zou toen enkele duizenden donaties hebben ontvangen en enkele honderdduizenden dollars rijker zijn. Lees er meer over op TROUW.nl

SGP-lijsttrekker Kees van der Staaij beschouwt het als ''een feit'' dat de kans ''heel klein'' is dat vrouwen na een verkrachting zwanger worden. Hij zei dat dinsdag in het programma Wat kiest Nederland op RTLZ. Ondanks de zeer vele woedende reacties uit de politiek en van maatschappelijke organisaties blijft meneer Van der Staaij bij zijn opmerkelijke uitspraak. Lees en huiver op NU.nl