Om te beginnen ben ik het volkomen met je eens dat niet alle gelovigen, noch alle ongelovigen 'gek' zijn, dat wil zeggen, over de gehele linie. Wat natuurlijk wel zo is, is dat iedereen zich wel eens ergens in vergist, iets mis heeft, iets fout denkt, ergens naast zit, omdat je niet beter weet. Dat is niks om je voor te schamen, dat overkomt de besten; de mens is nu eenmaal een feilbaar wezen. Volgens atheïsten is het bestaan van God(en) zo'n misvatting(en daarom een zeer geschikte titel van Dawkins' beroemde boek).

  

Geloven in die misvatting op zich maakt een mens nog niet meteen krankzinnig of gevaarlijk, net zomin als geloven dat 'de Maan is gemaakt van groene kaas' geen ramp is; dat heeft geen enkel praktisch gevolg – positief dan wel negatief – in ons dagelijks leven. Ook zijn er veel religieuze opvattingen die wel praktische gevolgen hebben, maar die niet echt schadelijk zijn. Gelovigen die bijvoorbeeld bidden voor hun eten, verspillen hooguit tijd; daar ga ik niet moeilijk over doen. 

Maar we zouden er goed aan doen om te ontdekken welke van onze opvattingen onjuist zijn voor het geval dat een vergissing wél praktisch negatieve gevolgen heeft in ons dagelijks leven. Je zou toch niet willen dat iemand door onjuiste informatie fysiek, mentaal of economisch geschaad wordt? Dat is wat vrijdenkers, skeptici en humanisten zoals mij drijft om actief te bestuderen hoe de wereld echt in elkaar zit, om dubieuze beweringen kritisch te onderzoeken en in discussie te gaan met degenen die de dubieuze beweringen aanhangen en vooral als ze ernaar handelen in de praktijk. Aangezien religies een overvloed aan dubieuze beweringen doen, met tal van aantoonbaar negatieve praktijken als gevolg, is het volkomen logisch om het bestaan van goden – dat centraal staat in de meeste religies – zo rigoureus te betwijfelen en indien nodig verwerpen. 

Het zal je zijn opgevallen dat ik mij hierboven 'vrijdenker, skepticus en humanist' heb genoemd en niet 'atheïst'; dat laatste label is voor mij veel minder belangrijk en is slechts mijn conclusie naar aanleiding van één vraag. De andere drie zeggen veel meer over mijn algemene houding ten aanzien van allerlei dubieuze beweringen zoals ik in de vorige paragraaf heb uitgelegd. Maar als we het specifiek over het goddelijke hebben, noem ik mijzelf agnostisch atheïst. Dat wil zeggen: als we de gangbare theïstische definitie van 'God' volgen (de schepper van de wereld, die overal perfect in is, interageert met mensen en bepaalde handelingen van hen verlangt), dan weet ik niet (zeker) of die wel of niet bestaat (agnosticisme), maar ik ben er niet van overtuigd (atheïsme). 

Overigens, met betrekking tot de jongeaardecreationistische Bijbelse god zou ik een ‘gnostisch atheïst’ genoemd kunnen worden, omdat we wetenschappelijk kunnen aantonen dat de Aarde niet circa 6000 jaar in 6 dagen van 24 uur is geschapen en alle diersoorten niet in hun huidige vorm onafhankelijk van elkaar zijn geschapen; we wéten dat die god niet kán bestaan. Maar in die god gelooft heden ten dage gelukkig maar een minderheid van de theïsten (alleen in de VS hebben ze een kleine meerderheid onder de christenen). 

Ik heb nog nooit het bestaan van goden ervaren, maar dat zou nog wel kunnen komen. Absence of evidence is not evidence of absence. Voor verrassingen die je standpunt doen wankelen, en wellicht dwingen te herzien, moet je open kunnen staan; ik ben blij te lezen dat jij dat ook doet. Daarom zou ik nog steeds een skepticus zijn als ik overtuigd zou worden van het bestaan van (een) god(en). Ik denk wel dat de klassieke christelijke god die alwetend, algoed en almachtig is niet kan bestaan als hij het belangrijk vindt dat ik in hem geloof, want dan zou hij vanuit zijn algoedheid willen dat ik geloofde, vanuit zijn alwetendheid weten hoe hij mij zou kunnen overtuigen om in hem te geloven en vanuit zijn almacht de kracht hebben om mij te overtuigen (een antigodsbewijs dat je terecht noemt). 

Als het niet belangrijk is dat ik in hem geloof, dan verspillen christenen (of anderen die geloven in een perfecte god) hun tijd om te proberen mij te bekeren en is die god niet goed naar hen en mij toe; als hij niet weet hoe hij mij kan overtuigen of daartoe niet de macht heeft, dan is hij nogal onvolmaakt. Gek genoeg bewijst het feit dat ik niet in een dergelijke god geloof, dat hij niet bestaat. Een wat grappiger formulering van ongeveer dezelfde weerlegging is ‘God heeft mij een atheïst gemaakt; wie ben jij om zijn wijsheid te betwijfelen?’ Het idee dat ik 'nog niet op de juiste plekken heb gezocht' zou kunnen kloppen, maar dat 'God redenen heeft om zich nog niet aan mij te openbaren' vind ik – het spijt me om het te moeten zeggen – ronduit arrogant. Wat maakt sommige mensen nou zo belangrijk en speciaal dat zij 'de waarheid' wel mogen weten en mensen zoals ik niet? Waarom wordt deze kennis over het goddelijke, die 80-85% van de mensheid naar verluidt zou hebben ontvangen (hoewel in allerlei verschillende en tegenstrijdige versies waar ze al millennia ruzie over maken), mij en mijn ongeloofsgenoten ontzegd? 

Zijn wij soms willekeurig vervloekt met een gebrek aan kennis of is het onderdeel van een soort wreed spel dat er van boven met ons wordt gespeeld (en zo ja, wat voor ‘goede’ god is dat dan)? En wat zegt dit idee over de gelovige? Is het niet wat egocentrisch om te denken dat jij zo bijzonder bent dat God hoogstpersoonlijk heeft bepaald dat jij (al) wél kennis hebt kunnen van de waarheid van zijn bestaan en een ander (nog) niet? Hoe zit het met atheïsten die tot hun dood toe ieder godsgeloof hebben verworpen? Is het eerlijk naar hen toe dat God zich nooit heeft geopenbaard aan hen? Als het inderdaad zo is dat ongelovigen naar de hel gaan – hetgeen gelukkig niet alle gelovigen (meer) geloven – dan is het ronduit wreed om de kennis van Gods bestaan aan hen te onthouden. En zelfs als de hel niet bestaat, is de vrees voor de hel al vreselijk voor miljarden mensen op onze planeet; sommigen blijven angstvallig gelovig of bekeren zich nog kort voor de dood tot deze of gene religie om maar niet eeuwig gestraft te worden voor goddeloosheid. Het zou gemeen zijn van God om ons zo in het onzekere te laten en onze eeuwige verdoemenis te riskeren; dat is niet verenigbaar met zijn zogenaamd algoede karakter. Een rechtvaardige god zou makkelijk kenbaar moeten zijn. 

Het is alvast niet omdat we het nooit geprobeerd hebben. Alle godsargumenten die aangevoerd zijn in de loop der geschiedenis, hebben ik en miljoenen andere skeptische atheïsten zorgvuldig bestudeerd en niet overtuigend gevonden. (Dat doen wij trouwens ook al eeuwenlang, denk bijvoorbeeld aan de paradox van Epicurus (eeuwen vóór Christus); je opmerking dat gelovige denkers al eeuwenlang naar een theodicee hebben gezocht is dus irrelevant, een argumentum ad antiquitatem). Drogredenen en zwakke bewijzen gaan er bij ons niet in. Waarom niet? Omdat onze gehele samenleving is ingericht op het goed begrijpen van de relatie tussen oorzaak en gevolg, op het trekken van de juiste conclusie naar aanleiding van een aantal premissen. Als dat niet zo was, dan stierven we binnen de kortste keren in het verkeer, door het eten van ongezonde dingen en noem maar op. We zouden geen uitzondering moeten maken op het terrein van religie en spiritualiteit. Er is geen reden om braaf de meest dubieuze en absurde religieuze beweringen voor zoete koek te slikken onder het zeggen van ‘ja en amen’ omdat het zo belangrijk zou zijn om te geloven, zelfs op grond van slechte argumenten en onvoldoende bewijs. 

Religieuze claims moeten op gelijke voet behandeld worden met ufo’s, de werkzaamheid van alternatieve geneeswijzen, spoken, elektrohypergevoeligheid, Bigfoot, wilde complottheorieën, het paranormale en het monster van Loch Ness: als er geen goede reden is om erin te geloven, omdat alle argumenten ervoor zijn weerlegd, dan zouden we dat dus ook niet moeten doen. Vooral niet wanneer dit tot schadelijk handelen leidt. Dat is het belangrijkste argument vóór atheïsme, of beter gezegd, om anderen te overtuigen van atheïsme. Naast het feit dat, zoals je zelf ruiterlijk toegeeft 'het goed mogelijk is dat heel wat, of zelfs alle, argumenten voor Gods bestaan niet overtuigend zijn', leidt theïsme tot zo ontzettend veel schadelijk handelen en ellende in de wereld, dat vaak allemaal vermeden zou kunnen worden als men simpelweg niet in goden zou geloven. Iedereen kent de voorbeelden: onderdrukking/haat/discriminatie/intimidatie/geweld tegen vrouwen (misogynie), kinderen (denk hierbij in het bijzonder aan genitale verminking, seksueel misbruik, hersenspoeling met religieuze dogma’s, het aanpraten van schuldgevoelens en angst voor branden in de hel), LHBT+ mensen (homofobie), ‘godslasteraars’ (zou je ‘blasfemofobie’ kunnen noemen), ‘ketters’ (bijvoorbeeld de inquisitie), afvalligen (tegenwoordig vooral ex-moslims), andersgelovigen (maar al te vaak in de vorm van godsdienstoorlogen), ongelovigen (atheofobie), gehandicapten (validisme), vreemdelingen (xenofobie), dieren (denk aan onverdoofde slacht en andere dieronvriendelijke rituelen) etc., religieuze kwakzalverij zoals gebedsgenezing, exorcisme of heilig water als ‘medicijn’ of het proberen te ‘genezen’ van mensen die helemaal niet ‘ziek’ zijn zoals LHBT+ mensen, het onwetend houden van mensen door het vrije debat en wetenschappelijke, filosofische en artistieke vooruitgang te hinderen of feiten te ontkennen die kunnen leiden naar beter welzijn voor mens, dier en milieu etc. etc. etc. 

Dat is allemaal niet bepaald zo onschuldig als geloven dat de Maan is gemaakt van groene kaas. Als religies zo onschuldig waren, dan zou ik mij niet zo geroepen voelen om ze te bekritiseren. Maar omdat ik graag anderen wil beschermen tegen vermijdbare ellende, voel ik een morele plicht om religiekritiek te leveren en te proberen mensen op andere gedachten te brengen. Het moet erkend worden dat godsgeloof vaak niet het monopolie heeft op het leveren van motieven voor de hierboven genoemde schadelijke handelingen. Ook is het zeker niet zo dat alle gelovigen zich hieraan schuldig maken, maar het feit dat deze schadelijke handelingen door religies regelmatig worden gemotiveerd en/of gerechtvaardigd, is genoeg om ze ervoor verantwoordelijk te houden. Je ziet dat waar ook maar in de wereld het godsgeloof verdwijnt, dergelijke ellende ook enorm afneemt. Atheïsme is echt redelijker. Kijk naar de meest seculiere regio’s van Europa, Noord-Amerika en Australië, waar dergelijke gruwelen het minst voorkomen, mensenrechten het hoogst in het vaandel staan (dierenrechten helaas niet, dat doen bijv. hindoes, boeddhisten en jaïnisten gemiddeld beter, maar er is vooruitgang onder westerse ongelovigen) en we elkaar met het meeste respect behandelen. 

Zou dat iets te maken kunnen hebben met het feit dat wij ons hier het minste aantrekken van een vermeende hemelse tiran die ons via heilige teksten, geestelijken of persoonlijke ervaringen dicteert om te handelen zoals beschreven in genoemde voorbeelden? Dat is een conclusie die iedere gelovige zou moet overwegen. Vrede op Aarde door godsgeloof af te zweren, dat lijkt mij een prachtige kerstgedachte. 

Informatie- en discussieavond over de plaats van het atheïstisch humanisme zoals dat sinds 1856 door De Vrije Gedachte wordt vertegenwoordigd. Datum: donderdag 29 maart 2012 Tijd: 19.00 - 21.30 uur. Inloop met koffie/thee: vanaf 18.30 uur. Locatie: Kromme Nieuwegracht 29 te Utrecht (Universiteit voor Humanistiek) Entree: 5 Euro, studenten en leden DVG gratis Iedereen welkom! Aanmelden: via: info@devrijegedachte.nl Vrijdenken behelst atheïsme. Dat lijkt tegenstrijdig. Een vrijdenker moet toch alles mogelijk achten, dus waarom acht hij of zij een god onbestaanbaar? Is dat niet een dogma dat De Vrije Gedachte juist zegt af te wijzen? Wat is vrijdenken? Anton van Hooff en Floris van den Berg geven voordrachten over deze grote vragen. Er is veel ruimte voor vragen en dialoog. U bent van harte uitgenodigd om te luisteren, maar ook om de boude stellingen van de vrijdenkers te bestrijden. Programma: Een voordracht en discussie met Anton van Hooff met als onderwerp: ‘Waar staat De Vrije Gedachte voor?’ Anton van Hooff is classicus en voorzitter van De Vrije Gedachte en auteur van o.a. Nero en Seneca. De despoot en de denker, en Athene. Het leven in de eerste democratie. Pauze Voordracht en discussie met Floris van den Berg met als onderwerp: ‘Atheïsme, secularisme & humanisme.’ Floris van den Berg is filosoof en vicevoorzitter van De Vrije Gedachte. Hij organiseerde de atheïsme campagne in NL. Ook publiceerde hij o.a. 'Hoe komen we van religie af? Een ongemakkelijke liberale paradox'. Zie ook het interview met Van den Berg in het programma ‘Meiden van Hallal’: interview. Aansluitend is er mogelijkheid tot nadere kennismaking met De Vrije Gedachte, wat deze vereniging voor u kan betekenen en vice versa. De Vrije Gedachte: De Vrijdenkersvereniging is ontstaan en gegroeid als een strijdgroep voor vrijheid van meningsuiting. Tegenover dogmatisme en autoriteit stelt het vrijdenken twee eenvoudige uitgangspunten, namelijk dat (1) alle meningen en uitspraken, inclusief dogma’s, wetenschappelijk te toetsen en onderzocht moeten kunnen worden en dat (2) de autoriteit van kerk en staat vervangen moet worden door individuele autonomie en volkssoevereiniteit. Voor meer informatie over de atheïstisch-humanistische vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte: www.devrijegedachte.nl

Op 19 januari werd in een ei-volle zaal aan de Universiteit voor Humanistiek gedebatteerd over hoe vrijdenkers en humanisten staan ten opzichte van religie. ‘Is godsdienst heilig aan de UvH?’ stond er op de wervingsposter te lezen. De conclusie aan het eind van de avond was dat dit niet het geval is. Er werd soms fel gedebatteerd over de diverse uitgangspunten en invalshoeken aangaande religie. Het publiek in de zaal kreeg ruimschoots de gelegenheid om zich in de discussies te mengen. Hiervan werd gretig gebruik gemaakt. Al snel werd duidelijk op welke punten atheïsten en humanisten elkaar kunnen vinden. De mens staat centraal. Godsdiensten hebben niets vóór op humanisme en atheïsme. Kritisch denken en wetenschappelijk onderzoek zijn de basis voor het denken en en handelen van zowel humanisten als atheïsten. We moeten waakzaam zijn voor dogmatisme en fundamentalisme. Ook het voorstel van prof. dr. Peter Derkx (UvH docent, atheïst en humanist) dat wat hem betreft het artikel over godsdienstvrijheid uit de grondwet kan worden geschrapt vond algemene instemming. Godsdienstigen hoeven niet nog één apart grondrecht extra te hebben boven niet-goedsdienstigen. Dat is niet nodig; we hebben immers al vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vergadering, waardoor de vrijheid van godsdienstuitoefening een dode letter is, aldus Derkx. Over de vraag religie en hoe met religie om te gaan, kwamen atheïsten en humanisten niet tot elkaar. Dat was echter ook niet de bedoeling van deze debatavond. Het doel was informatie te verstrekken en standpunten bepalenen uitwisselen en hierin zijn de partijen geslaagd. Rechtgeaarde vrijdenkers en atheïsten wijzen alle vormen van religie en wanen radicaal af. Humanisten daarintegen proberen via de dialoog de positieve aspecten van religies te benutten om samen op te trekken voor een humanere wereld. De avond vloog om. Er werd tijdens de borrel nog lang nagepraat over de stellingen en reacties. Iedereen was het erover eens; de avond was een dermate groot succes dat een vervolg niet mag uitblijven. Het is echter voorlopig aan de studenten UvH om een tweede avond op te zetten.  De Vrije Gedachte werkt hieraan graag mee. Onmiddelijk na de debatavond zijn twee (gekleurde) verslagen gemaakt die echter een goed beeld geven van de stellingen en argumentaties. Eén is van Paul Delfgaauw op zijn webpagina Godenenemensen:  http://godenenmensen.wordpress.com/2012/01/20/atheistische-ketelmuziek-op-de-universiteit-voor-humanistiek/#comment-463 Jan Riemersma heeft op zijn website De Lachende Theoloog ook een verslag geplaatst: http://delachendetheoloog.blogspot.com/2012/01/vrijdenkers-versus-humanisten.html Op beide sites kan nog worden nagepraat en gereageerd op het verslag.    

Uit de masssale inschrijving voor de debatavond over religiekritiek, aan de Universiteit voor humanistiek (donderdagavond 19 januari), valt af te leiden dat het onderwerp populiair is. Uiteraard heeft zich een behoorlijk aantal vrijdenkers voor deze avond ingeschreven. De studenten humanistiek zullen echter ook zeer goed vertegenwoordigd zijn. Hoewel de avond twee weken geleden al helemaal volgeboekt was krijgen 'we' (het organisatiecomité UvH/DVG)) nog steeds smeekbedes van mensen uit heel Nederland, of ze a.u.b. alsnog aanwezig mogen zijn bij de debatavond. Dat belooft wat te worden, morgenavond. Geheel onafhankelijk van de debatavond wordt al een tijdje via de LinkedIn pagina van de UvH een zeer interessante discussie gevoerd over religie en (het gebrek aan) het standpunt van humanisten hierin. De stelling van deze discussie luidt: 'Te mild in religieuze kwestie leidt tot vlees-noch-vis humanisme'. Voor de discussie, en om erop te reageren,  zie: http://www.linkedin.com/groupItem?view=&gid=144108&type=member&item=86473043&commentID=64931202#commentID_64931202

Het is lastig met een agnost te discussiëren. Agnoostos is Grieks voor ‘niet wetend’. Een agnost lijkt het gelijk van een kritische houding aan zijn kant te hebben als-tie zegt: “Je kunt nooit zeker weten of er toch niet een god bestaat.’ Ja, ik kan ook niet bewijzen dat er op de zon geen mensen wonen. Toch lijkt het alleszins redelijk om die mogelijkheid maar uit te sluiten. Een agnost is dus iemand die niet wil weten.