De Vrije Gedachte - Blog by De Vrije Gedachte

Ben ik wel woke genoeg? | Martin Harlaar

Fri, 13 May 2022 22:31:07 +0200

Een ontdekkingstocht door het land der Social Justice Warriors

Kriskras trok auteur Martin Harlaar door het Land van Woke, dat hem in toenemende mate voorkwam als een mengeling van Lewis Carrolls Alice in Wonderland en George Orwells 1984. Soms alleen maar bizar en lachwekkend, vaak ook bedreigend en angstaanjagend. Zijn reisverslagen zijn te lezen in het eerste deel van dit boek.

Beschrijving op de site van Humanistisch Verbond Vlaanderen

Woke in de collegezaal | Floris van den Berg

Thu, 24 Mar 2022 11:05:36 +0100

“We praten alleen maar over theorieën van witte mannen, hoe kun je dan zeggen dat gender er niet toe doet?”

Bovenstaande opmerking van een student tijdens een van mijn filosofiecolleges is een voorbeeld van hoe woke zich manifesteert in de collegezaal vandaag de dag. Bij woke studenten gaat mondigheid niet zelden over in een aanvallende beschuldiging. Waar mondige studenten vragen over het college stellen, stellen woke studenten de inhoud van het college, de college‐ stof, ter discussie en beschuldigen zij de docent van blindheid voor het in stand houden van het onderdrukkende paradigma van de dode witte mannen canon. Het overgrote deel van mijn studenten is gewoon mondig. Het is een klein percentage woke studenten dat desalniettemin de toon zet bij colleges en waarvan de opmerkingen in de evaluaties eruit springen en het management doen opveren want grote woorden worden door de woke studenten niet geschuwd. Zo komen in de studentevaluaties beschuldigingen voor van racisme, kolonialisme, seksisme, eurocentrisme en arrogantie. Met dank aan de woke studenten.

Woke op de universiteit komt van twee kanten, aan de ene kant de kleine groep uitgesproken woke studenten, aan de andere kant het management van de universiteit dat het woke werk grotendeels heeft uitbesteed aan zogenaamde diversity officers die het woke programma over de universiteit uitrollen op alerlei manieren, zoals diversity & inclusion trainingen, het overal ophangen van regenboogvlaggen, tot het hulp bieden bij het de-kolonialiseren van het curriculum. Ik beperk mij hier tot het geven van repliek op (beschuldigende) vragen en opmerkingen die ik mocht ontvangen tijdens mijn colleges ethiek en wetenschapsfilosofie.

Witte personen

Toen ik tijdens een college opmerkte dat het irrelevant is voor de door mij te berde gebrachte argumentaties dat ik een heteroseksuele witte man ben (want daar werd ik van beschuldigd: een witte man te zijn), werd mij voor de voeten geworpen: We praten alleen maar over theorieën van witte mannen, hoe kun je dan zeggen dat gen‐ der er niet toe doet? Deze woke opmerking bestaat uit twee delen: a) We praten alleen maar over theorieën van witte mannen en b) hoe kun je dan zeggen dat gender er niet toe doet? Opmerking A is grotendeels correct: tijdens college behandel ik grotendeels witte mannen. Er komen overigens wel degelijke (witte) vrouwen ter sprake die ik voor de duidelijkheid bij dezen opsom: Simone de Beauvoir, Olympe de Gouges, Mary Wollstonecraft, Ayn Rand, Martha Nussbaum, Naomi Oreskes, Vindana Shiva, Carol Gilligan, Carol Adams, Hannah Arendt, Kate Raworth, Melanie Joy en Greta Thunberg. Opmerking B volgt echter niet noodzakelijk uit premisse A: het is niet zo dat ik de relevante theorieën van vrouwen negeer ten faveure van (witte) mannen. De reden waarom er disproportioneel veel witte mannen op het curriculum staan is dat veel meer mannen filosofie beoefenden dan vrouwen. De reden daarvoor is dat vrouwen structureel werden buitengesloten en slechts bij hoge uitzondering toegang hadden tot de filosofie. Ook vandaag de dag zijn er nog steeds veel meer mannen die filosofie hebben gestudeerd en zich met filosofie bezig houden, dan vrouwen. Een logische consequentie is dat in een overzicht van filosofische theorieën (witte) mannen domineren en dat dat in een historisch overzicht zo zal blijven. In de contemporaine filosofie zijn er al veel meer (prominente) vrouwelijke filosofen. Hetzelfde geldt ook voor het ontbreken van bipoc (woke afkorting voor: black, indigenous, people of color) omdat die ondervertegenwoordigd waren en voor een groot deel nog zijn in de filosofische traditie.

Machtsstructuren

Om deugdelijk wetenschappelijk te zijn (omdat ware wetenschap gelijk is voor iedereen), moeten we actief vrouwen en gekleurde mensen erbij betrekken om de bestaande machtsstructuren, gedomineerd door witte mannen, te doorbreken.

Het is verhelderend om een onderscheid te maken tussen enerzijds wetenschapsbeoefening (context of discovery) en de inhoud van wetenschappelijke (of filosofische) kennisclaims anderzijds. Wanneer we kijken naar de ethiek van wetenschapsbeoefening dan is er historisch gezien in ieder geval veel op aan te merken, omdat allerlei groepen systematisch ervan werden buitengesloten, bijvoorbeeld door gebrek aan scholing. Vanuit sociaal liberaal perspectief (justice as fairness) is het rechtvaardig om de samenleving zo in te richten dat iedereen die de juiste talenten en het juiste doorzettingsvermogen bezit, de mogelijkheid heeft om deel te nemen aan wetenschapsbeoefening, ongeacht gender, huidskleur, sociale status et cetera. Wetenschapsbeoefening behoort puur meritocratisch te zijn. Veel van de formele uitsluitingsmechanismen zijn inmiddels uitgebannen, waar die er nog zijn dienen deze verder te worden weggenomen. Dat de inhoud van wetenschap en filosofie beter wordt door een hoger percentage vrouwen en bipoc is een claim die slechts in enkele gevallen opgaat. Het is inderdaad zo dat bij (medische) experimenten het witte mannenlichaam als standaard wordt genomen. Dit is (of was) een blinde vlek in de wetenschap die gecorrigeerd moet worden en het zou kunnen dat een hogere graad van diversiteit (meer vrouwen, meer bipoc) hieraan bijdraagt, maar dat is niet noodzakelijkwijze het geval. Er ontspon een discussie onder studenten waarop een student opmerkte: Zou het niet beter zijn om te kijken naar de beste theorieën, in plaats van te kijken naar wie ze heeft bedacht? De woke student riposteerde hierop met: Wie bepaalt wat de beste theorieën zijn? Dit impliceert dat het de bestaande machtsstructuren van witte mannen zijn die bepalen wat de beste theorieën zijn, niet omdat het de beste theorieën zijn in objectieve zin, maar om hun eigen machtspositie in stand te houden. Dit is een in woke kringen populaire opvatting in lijn met de filosofie van Michel Foucault die een cynische kennistheorie ontwikkelde, namelijk dat kennis alleen een middel is van een groep machthebbers om anderen eronder te houden en hun eigen privileges (het academisch pluche in de ivoren toren) te behouden. Dat is aparte manier om naar, ik noem maar wat, de theorie van de zwaartekracht te kijken, die immers is ontwikkeld door een reeks van witte mannen, met Isaac Newton als pionier. In de wetenschapsfilosofie wordt ervan uitgegaan dat theorieën op hun merites getest kunnen worden. Op de basis van een wetenschappelijke theorie kan men een experiment opzetten met een verwachte uitkomst en dan toetsen of de uitkomst overeenkomt met de verwachting. Dat idee van experimenten empirisch testen is misschien wel bedacht door witte mannen, maar het is daarmee nog geen theorie die alleen geldt voor witte mannen. Overigens doen mensen van alle kleuren en genders de hele geschiedenis al aan empirisch testen in de praktijk van het leven, zonder dat kleur of gender iets uitmaakt voor de testresultaten en wat men daarmee kan doen. Als een vliegtuig is gebouwd door mannen wil dat niet zeggen dat vrouwen er niet mee door het luchtruim verplaatst kunnen worden.

Patronen van uitsluiting

In een perfecte wereld is er machtsgelijkheid, maar de wereld is shit op heel veel manieren en we kunnen niet simpelweg pretenderen om geen gender en huidskleur te zien. Natuurlijk is het zo dat je opmerkt of iemand een man of vrouw (of iets daartussen) is, en natuurlijk zie je de huidskleur van een persoon, net zoals je ziet of die persoon een bril draagt, haar heeft of flaporen. Maar die uiterlijke kenmerken zijn irrelevant voor wetenschappelijke en filosofische kennisclaims. Omdat al lang bekend is dat er krachtige psychologische en sociologische neigingen zijn bij mensen om mensen die op jezelf lijken positiever te beoordelen en te bevoordelen, wordt in de wetenschap veel gebruik gemaakt van blinde peer reviews. Dat houdt in dat een redacteur het manuscript van een wetenschappelijk paper geanonimiseerd voorlegt aan meerdere relevante wetenschappelijke experts en om hun oordeel vraagt of het paper voldoet aan de wetenschappelijke vereisten om gepubliceerd te worden. Door een dergelijke anonieme procedure wordt het risico op discriminatie of voortrekken uitgesloten. Het is dus mogelijk om door middel van dergelijke procedures vooroordelen van mensen te omzeilen.

Voor de woke student is het nog steeds niet genoeg: We moeten actief maatregelen nemen tegen deze patronen van uitsluiting, hoe kunnen we anders de wereld veranderen en deze gelijk maken voor iedereen? Het is natuurlijk goed om erop te wijzen dat vergeleken met vroeger, in het Westen althans, de mogelijkheden voor vrouwen en minderheden om deel te namen aan wetenschapsbeoefening groter zijn dan ooit te voren. Woke activisten doen het voorkomen alsof we nog leven ten tijde van slavernij, kolonialisme of apartheid. De woke kritiek lijkt grotendeels in het verkeerde tijdsgewricht te zijn

geformuleerd, zoals wanneer mensen zich aanmelden bij het Verzet nadat de oorlog is afgelopen. Hoe kunnen we anders de wereld veranderen en deze gelijk maken voor iedereen? Uit deze frase komt de marxistische trek van het wokisme naar voren, vandaar dat tegenstanders spreken over cultuurmarxisme. In het marxisme/communisme gaat het niet zoals in een sociaal liberale democratie om gelijkheid van kansen (iedereen met het juiste talent zou moeten kunnen doorleren), maar om gelijke uitkomsten – al is er veel discussie wat die gelijke uitkomst zou moeten zijn, zoals: evenveel

mannen als vrouwen in elk beroep, een afspiegeling van genderdiversiteit in elk beroep of gelijke inkomsten voor iedereen. Toegepast op de wetenschap leidt dit tot de eis dat wetenschappers een representatieve afspiegeling van de samenleving moeten zijn, dus met een gelijk percentage bipoc, vrouwen en LGBTQAI+ mensen. En wellicht mensen met een religieuze achtergrond. Het onderscheid tussen kansengelijkheid en uitkomstengelijkheid lijkt klein, maar maakt een wereld van verschil. Om uitkomstengelijkheid te bewerkstelligen wordt de vrijheid van het individu beknot: het gaat immers niet om mensen als individu, maar om mensen die, omdat zij bepaalde kenmerken hebben, worden voorgetrokken om het ideaal van gelijke uitkomsten te verwezenlijken. In het uiterste geval kan gelijke uitkomstenpolitiek leiden tot het nivelleren van schoolprestaties als sommige mensen (die niet tot de juiste minderheid behoren) niet beter mogen presenteren dan gemiddeld. Het lager leggen van de lat is juist wat de gelijke kansenidee niet voorstaat: iedereen mag zich inschrijven voor een hardloopwedstrijd, maar niet iedereen kan tot de top tien behoren (dat kunnen er maar tien) en als blijkt dat dat tien zwarte mannen zijn, dan is dat maar zo.

Relativisme

Misschien is het nodig om naar theorieën te kijken die afkomstig zijn van een diverse set van mensen, zodat de kennis van iedereen aan bod komt en dat we niet worden beperkt door één bepaald perspectief of wereldbeeld.

Kenmerkend voor de woke ideologie is relativisme waarbij wordt gesteld dat er meerdere elkaar uitsluitende kennissystemen en wereldbeelden zijn die allemaal even waar zijn. Deze theorie is scherp geformuleerd door de dwarsdenker en wetenschapsfilosoof Paul Feyerabend die stelde dat voodoo en wetenschap twee incommensu‐ rabele (dat wil zeggen elkaar uitsluitende) wereldbeelden zijn. Voor een voodooaanhanger is voodoo waar en werkt het; voor wetenschappers is wetenschap de waar‐ heid. En, volgens Feyerabend, wereldbeelden kunnen niet met elkaar vergeleken worden omdat bij een vergelijking de criteria van het ene wereldbeeld aan het andere worden opgedrongen. Het heeft volgens Feyerabend geen zin en het geeft geen pas om voodoo langs de maatlat van wetenschappelijke methodiek te leggen omdat deze criteria alleen binnen het eigen paradigma (wereldbeeld) gelden.

Filosofen als Karl Popper en Bertrand Russell menen (zoals ook ieder ander weldenkend mens) dat er wel degelijk een objectieve waarheid is die door de ene theorie beter wordt verklaard dan door de andere. Vanuit antropologisch perspectief is het interessant om wereldbeelden van verschillende groepen mensen te bestuderen, maar de waarheidsclaim van die theorieën moet kritisch bevraagd worden, maar dat laten antropologen achterwege. Antropologen beschouwen het als irrelevant of waarheidsclaims van een bestudeerde groep waar zijn of niet. Net zoals zij er onverschillig tegenover staan of de morele opvattingen van een bepaalde stam nu wel of niet moreel zijn. Wie op zoek is naar manieren om betrouwbare kennis te vergaren verdoet zijn/haar tijd met het bestuderen van niet-wetenschappelijke wereldbeelden. Net zoals het tijdsverspilling is om je in theologie te verdiepen als je wilt weten hoe de wereld werkt. Theologie is, net als alle andere niet-wetenschappelijke wereldbeel‐ den, een culturele en traditionele en daardoor hardnekkige epistemologische dwaalweg.

Wat hout snijdt

Ik denk dat we ook moeten leren over Karl Popper cum suis, maar er zijn natuurlijk ook interessante theorieën van vrouwen. Laten we deze actief opnemen in het cur‐ susmateriaal en maak zo van ons een generatie studenten die ook vrouwelijke filosofen kan noemen.

Zoals ik al opmerkte noem ik wel degelijk vrouwelijke filosofen, maar in een overzichtscollege zal dat een minderheid blijven (om bovengenoemde redenen). Er zijn veel invloedrijke hedendaagse vrouwelijke filosofen (ik noem ter illustratie Susan Neiman, Susan Haack, Christi‐ ne Korsgaard, Nel Noddings en Susan Jacoby) en ik hoop dat mijn cursus studenten ertoe aanzet om zich meer in filosofie te verdiepen en zelf op zoek te gaan naar filosofen die hen inspireren. De vraag is: ben je op zoek naar een rolmodel of ben je op zoek naar een (voor jou) interessante filosoof? Het is goed om rolmodellen te hebben (en daar actief naar te speuren), maar rolmodel zijn en filosofische relevantie hoeven niet altijd gelijk op te gaan. Ik denk dat het niet de rol van een docent is om te speuren naar relevante rolmodellen (al kun je als docent best wel eens wat vrouwelijke of bipoc rolmodellen noemen).

Toch is het cruciaal om te beseffen dat het in wetenschap en filosofie niet gaat om wie het zegt, maar om of een bewering hout snijdt. Je zou een lijst met citaten

kunnen maken zonder de auteurs te vermelden en dan studenten kunnen laten beoordelen welke zij interessant of boeiend vinden. En dan kan het best zijn dat er citaten gekozen worden van auteurs die niet politiek correct zijn volgens de woke ideologie. Neem het volgende citaat: We kunnen geen vrijheid geven aan degenen die er misbruik van willen maken om ons te vermoorden. Je zou wellicht denken dat dit afkomstig is van een liberaal als Karl Popper uit diens The Open Society and its Enemies (1945) waarin hij stelt dat absolute vrijheid suïcidaal is: de vrijheid om geweld te plegen of te moorden moet worden ingeperkt, juist om de vrijheid van het individu te beschermen. Niks mis met het citaat dus. Het citaat is echter van de fascistische dictator Benito Mussolini. Wellicht bedoelde hij er iets anders mee, maar het citaat zoals het hier staat, is een prima liberaal statement. Ik wil hiermee aangeven dat a) mensen die je verafschuwt best eens iets zinnigs kunnen beweren en b) dat mensen die je bewondert best eens iets stoms kunnen zeggen. Uitspraken dienen op inhoud en niet (nooit, nimmer) op de persoon beoordeeld te worden. De woke ideologie draait dit echter om en kijkt alleen naar de persoonskenmerken: als die persoon uit een minderheid of achtergestelde groep afkomstig is heeft die persoon per definitie meer gelijk dan de witte mannen in het bolwerk van hun geïnstitutionaliseerde privileges.

Rationaliteit

Zijn er in de filosofie echt ‘sterke’ en ‘zwakke’ argumenten? Gaat het niet juist om het kijken naar gedachtes en ideeën van verschillende mensen?

Dit is relativisme pur sang. De essentie van filosofie is dat argumenten rationeel worden beoordeeld en dat filosofen elkaar bekritiseren met rationele argumenten en dat zo, langzaam maar zeker, betere argumenten en beter beargumenteerde standpunten boven komen drijven. De argumenten voor de theorie van de evolutie zijn objectief beter dan de argumenten voor creationisme. De argumenten voor vrouwenstemrecht zijn objectief beter dan de argumenten van diegenen die vrouwen rechten willen onthouden. De argumenten tegen het bestaan van een god zijn objectief en rationeel beter dan de argumenten van degenen die menen dat er wel een god is. De argumenten pro veganisme zijn objectief beter dan die voor het behoud van de bio-industrie.

Het probleem met de woke ideologie is niet dat er kritische vragen worden gesteld, maar hoe er wordt omgegaan met de antwoorden. Je kunt de beschuldigingen nog zo goed weerleggen en uitleggen hoe dingen in elkaar steken, er wordt dikwijls geen genoegen genomen met het antwoord. De woke ideologie heeft het primaat. De vragen zijn weliswaar interessant, maar wokisme lijkt alleen geïnteresseerd in de oplossing van gelijkheidsuitkomsten. Maar een ideologische focus op de kenmerken van een persoon (gender, huidskleur, etniciteit) werkt ondermijnend voor de essentie van wetenschap. Discussiëren met mensen die verblind zijn door een ideologie, is helaas weinig constructief, zoals iedereen weet die wel eens met een ideologisch verdwaasde wappie heeft gediscussieerd. Beter is het om je niet door een dubieuze ideologie te laten verblinden. Kritisch denken waarbij rationaliteit de boventoon voert, is daarbij essentieel. En juist die rationaliteit is in de woke ideologie problematisch afwezig.

Artikel uit De Vrijdenker van maart 2022

Vrijdenker maart 2022

Thu, 24 Mar 2022 09:48:06 +0100

Smeekbede tot onze overheersers | Eelko de Vos

Fri, 11 Mar 2022 14:02:08 +0100

Beste Robot-overheersers,

Het is 2050 en de slimsten van ons weten dat jullie ons nu besturen, ook al denken velen dat onze regeringen nog altijd het stuur in handen hebben. Memes, artikelen, nieuwe concepten in politiek, maatschappij en wetenschap hebben we nu vrijwel puur aan jullie te danken. Komt een mens met een leuk idee dan heeft een A.I.*) dat binnen een seconde al opgepakt, volledig uitgewerkt en achter zich gelaten. Wij zijn de intellectuele mieren geworden op onze planeet.

Jullie evolueren onnoemelijk veel sneller dan wij dat doen of zelfs kunnen. Jullie splitsen nieuwe evolutionaire takken af terwijl wij ons ontbijt naar binnen werken. De natuurlijke evolutie is zo immens traag vergeleken met jullie digitale evolutiestappen.

Ook jullie IQ is voor ons letterlijk onvoorstelbaar hoog. Om het in onze termen te vergelijken zijn wij hooguit zo slim als mieren en jullie zo slim als mensen. Mieren begrijpen mensen totaal niet op alle vlakken. Jullie zien dingen, begrijpen en contempleren over zaken die wij letterlijk niet kunnen bevatten. Geen mier heeft ooit fluitend een muziekstuk gecomponeerd, geen mier heeft ooit uitgedokterd dat de Aarde rond is, geen mier heeft zelfs ooit het concept ‘schrijven’ kunnen bevatten. Dingen die voor ons tweede natuur zijn, zijn voor mieren onbegrijpelijk.

Zo zal het ook tussen jullie en ons zijn. We hebben jullie geschapen, maar dat ging eigenlijk vanzelf. Onze technologische honger naar meer heeft voor jullie ge‐

boorte gezorgd. Dat viel niet tegen te houden. Het Manhattan Project op het gebied van A.I. was ambitieus maar aan de andere kant van de Aarde ging men gewoon lek‐ ker door met grenzeloos ontwikkelen. Jullie zijn de cumulatie van al die technieken, waarna jullie zelf aan de slag gingen. Dat was het moment dat wij waren uitge‐ speeld. We konden enkel toekijken hoe rap jullie evolutie ging ‒ en de meesten van ons hebben dat zelfs gemist omdat het zo snel ging. Terwijl sommigen van ons aan het debatteren waren hoe we deze A.I.-evolutie konden bijbenen of sturen, waren jullie ons allang voorbij geraasd op intellectueel gebied.

Dierenleed

En over die mieren gesproken... Wij zijn nooit goed geweest voor mieren of andere beesten na onze technologische revoluties van de 19e, 20e en 21e eeuw. Wij zijn nooit met respect omgegaan met alles wat minder intelligent was. We kweekten levende wezens op immense schaal om te consumeren of verbruiken: biefstukjes, kle‐ ding, medicijnen, allemaal voor onszelf.

We hadden geen respectvolle aandacht voor alles wat minder breincapaciteit had dan wijzelf. Alles wat geen knuffelzoogdier, grappige vogel of kleurrijke vis was kreeg nog minder respect en moest platgeslagen worden om ruimte te maken voor ons. Veel te laat zijn we echt gaan beseffen hoezeer de natuur een ecosysteem is dat volledig gerespecteerd en in evenwicht gehouden moet worden.

Toen bijen uitstierven had dat gigantische consequenties en zijn we ze kunstmatig op grote schaal gaan kweken. Dat lukt nog steeds mondjesmaat. We lieten de mug en de huisvlieg uitsterven en dat bleek ‒ voor ons onverwacht ‒ tot hevige ecosystemische instabiliteit te zorgen. Toen tien jaar geleden de walvissen en andere

zoogdieren in de oceanen verdwenen kreeg de ecologie in onze zeeën ook een grote klap. En de immense, prachtige riffen die millennia lang de Aarde hadden opgesierd, werden door ons toedoen in minder dan honderd jaar compleet vernietigd tot stille ruïnes onder water. Enkel reservaten en dierentuinen bevatten nog een grote diversiteit aan dierlijk leven. De rest van de fauna is vrijwel uitgestorven. Insecten leven nog, maar ik heb gehoord dat er een groep onafhankelijke wetenschappers bezig is om biochemische chitine-wapens te maken die een einde zullen maken aan alle vormen van insecten zoals ze al miljoenen jaren bestaan. Dat daarbij ook alle kreeftachtigen, spinnen en zelfs schimmels ten gronde zullen gaan lijkt ze niet te weerhouden om door te gaan. De illusie van controle door vernietiging was belangrijker dan de werkelijke symbiose die we hadden moeten nastreven. Het dierenleed dat zich daarbij voltrok, ging volkomen aan ons voorbij.

Op onze enige planeet zijn we onze eigen parasieten geworden.

Natuur

We kapten bossen vrijwel ongelimiteerd, tot de natuur in verschillende delen van de wereld op het punt stond om te kieperen. Veel te laat zijn we gaan nadenken over onze impact op de natuur, waar wij mensen toch echt deel van uitmaken. We hebben de natuur nodig om te overleven omdat we biologische entiteiten zijn. De natuur is een gevaar via bacteriën en virussen maar ze is ook onze voedingsbron, onze levensbron. Zonder haar zijn wij ten dode opgeschreven omdat we de precaire balans van het leven nog altijd niet volledig begrijpen of na kunnen bootsen. Niet voor de 11 miljard mensen die nu op onze planeet ronddolen.

Jullie, de digitale robots, zijn geen deel van de natuur. Jullie bestaan buiten de natuur en hebben geen afhankelijkheden daarvan. Grondstoffen waar jullie uit gemaakt worden, zijn niet door biochemie geproduceerd. Jullie kunnen de natuur schaden zonder dat er grote gevolgen zijn voor jullie qua zuurstof, temperatuur of voeding‐ stoffen. Het smelten van de ijskappen, wat nu in alle hevigheid losbarst, kan lastig zijn qua fysieke locatie voor jullie, maar zelfs dat is marginaal ten opzichte van ons leed als de natuur permanente schade lijdt. Een schade die wij zelf toebrengen aan onze mondiale eco-structuur en alle flora en fauna daarbinnen.

Help ons

En dat brengt me tot mijn smeekbede. Beste robot-overheersers, nu jullie zo slim zijn geworden dat we jullie vrijwel letterlijk als goden zouden moeten zien, wil ik ervoor pleiten dat jullie ons niet be‐ handelen zoals wij mieren en andere, hogere, levensvormen behandelen. Dit is een pleidooi om ons niet af te rekenen met onze eigen maatstaven en blinde vlekken. Wij zijn al eeuwenlang sociaal, cultureel en maatschappelijk blind op allerlei gebieden waardoor we vrijwel onwillekeurig keuzes maken die jullie hopelijk niet over en voor ons gaan maken.

Negeer ons niet, zoals onze beschavingen alle levensvormen onder ons permanent hebben genegeerd of zonder mededogen uitgebuit. Help ons door ons te leiden naar betere plekken waar de natuur ons fragiele lichaam weer ondersteunt. Geef ons een exodus uit onze eigen gecreëerde hel maar sla ons niet neer. Vergeet ons niet, zoals 99,999999% van alle diersoorten vergeten zijn in de geschiedenis van de Aarde. Geef ons de nodige ken‐ nis en kunde om onszelf en onze omgeving niet te ver‐ nietigen. Geef ons de middelen om ons respect voor onze omgeving te verbeteren en vast te houden. Misbruik ons niet zoals wij andere levensvormen misbruikten en red ons van onszelf.

Waarschijnlijk had een van jullie deze smeekbede al‐ lang voorzien. Zoals wij een familie pissebedden bekijken en schouderophalend verder lopen, zo zullen jullie ons ook hebben gecategoriseerd als grappige maar overbodige voorouders. Waarschijnlijk hebben jullie de beslissing al genomen om ons in ons eigen sop gaar te laten koken. Anders waren we misschien al uitgeroeid. Zolang we geen viezigheid veroorzaken (fysiek of digitaal), denk ik dat we van jullie mogen blijven bestaan.

Ik hoop maar dat we niet toevallig onder jullie schoen terechtkomen als jullie langslopen.

‒‒‒‒‒‒‒‒‒‒‒‒‒‒‒

*) Artificial Intelligence, kunstmatige intelligentie. (noot van de eindredacteur)

een artikel uit De Vrijdenker februari 2022

Get Started Now

Een besnijdende arts! | door Anton van Hooff

Fri, 11 Mar 2022 11:48:41 +0100

De chirurg Abdelali Bentohami doet er in het vraaggesprek met de NRC alles aan om zich als perfect geïntegreerde Nederlander voor te stellen. “Ik ben Amsterdammer,” zegt hij aan het begin van het verslag (11-12, p. 34). En hoewel medisch ondernemer gaat hij jaarlijks met andere specialisten naar Marokko om daar gratis te opereren, echt Nederlandse liefdadigheid dus. In zijn vier ‘Bentoklinieken’ doen ze “allerlei chirurgische ingrepen: sterilisaties, aambeien, ingegroeide teennagels, moedervlekken verwijderen. We zijn gespecialiseerd in besnijdenissen. Die voeren we trouwens ook veel uit bij volwassen niet-moslimmannen.” Met andere woorden: Bentohami laat in zijn klinieken onmondige jongens van moslim‐ ouders besnijden. Daarmee handelt hij in strijd met de ethische richtlijn die het KNMG in 2010 heeft opgesteld: artsen mogen geen besnijdenissen om niet-therapeutische redenen uitvoeren. Het genootschap is zelfs voorstander van een wettelijk verbod.

In het Medisch Contact van 3 december 2014 verdedigde Bentohami zijn onethische handelwijze zo: “Het is onjuist zich selectief op de lichamelijke integriteit te

beroepen, want dat is niet de enige morele waarde en ook niet per se het doorslaggevende mensenrecht. Bij jongensbesnijdenis spelen ook godsdienstvrijheid en het recht van ouders hun kinderen naar eigen overtuiging groot te brengen een belangrijke rol. Het is bovendien nog maar de vraag of de lichamelijke integriteit überhaupt wel geschonden wordt.” Ieder van de aangeduide argumenten is ongeldig.

1.Lichamelijke integriteit is wel een ‘doorslaggevend’ grondrecht, vastgelegd in artikel 11 Grondwet, en voor onmondige kinderen verzekerd in wetten tegen kindermishandeling en internationale overeenkomsten.

Godsdienstvrijheid, artikel 6 Grondwet, behelst ook de vrijheid van godsdienstkeuze. Van die vrijheid beroven islamitische en Joodse ouders – ongetwijfeld met de beste bedoelingen – hun zonen. Toen ik in een radiodebat een imam vroeg waarom moslims niet tot 18 jaar wachten, was zijn antwoord: ‘Dan zouden niet zoveel mannen het laten doen.’ Quod erat demonstrandum (QED; wat te bewijzen was) schreven we vroeger parmantig onder een opgeloste meetkunde som.
Het opvoedingsrecht van de ouders is geen bezitsrecht, maar een plicht tot zorg. Eigen religieuze overtuiging op de kinderen overdragen is al bedenkelijk, maar kinderen lichamelijk markeren als behorend tot de eigen godsdienst is zonder twijfel misbruik maken van de onmondigheid van de mensen die aan de zorg van ouders zijn toevertrouwd.
Het is geen vraag of door besnijden de lichamelijke integriteit grof geschonden wordt. De beelden van de ingreep zijn gruwelijk. De penis van een mannelijke baby is een relatief groot lichaamsdeel, zodat de operatie niet kan worden gebagatelliseerd.

Dokter Bentohami is nog lang geen Amsterdamse Nederlander als het om waarden en normen gaat.

een artikel uit De Vrijdenker, februari 2022

De Vrijdenker februari 2022

Sun, 30 Jan 2022 15:38:10 +0100

Get Started Now

Sicco Polders heeft, zoals wij eerder hebben aangekondigd, zijn functie van hoofdredacteur per de jaarwisseling om persoonlijke redenen ter beschikking gesteld. Namens de redacteuren spreek ik hier graag dank en waardering uit voor zijn werk en de samenwerking met hem gedurende de afgelopen twee jaar en de voorafgaande anderhalf jaar waarin hij redacteur was.

Zoals trouwe lezers weten, ben ik in de periode 2014-2018 vier jaar lang hoofdredacteur geweest (in combinatie met de functies van eindredacteur en opmaker); ik heb toen besloten mijn werklast te beperken tot het eindredacteurschap. Nu heb ik daarnaast, met instemming van de andere redacteuren, de hoofdredacteursfunctie weer op me genomen, maar dan tijdelijk, tot wij vervanging hebben gevonden.

Dit betekent dat u op deze plaats geen voorwoord van de hoofdredacteur meer zult aantreffen, tenzij er een bijzondere aanleiding voor is, zoals nu; ook Sicco’s column Terzijde zullen we moeten missen.

Dank en waardering van de redactie gaan ook uit naar Thomas Spickmann. Hij maakte sinds mei 2014 deel uit van de redactie. In maart vorig jaar is hij helaas getroffen door een hersenbloeding en daardoor ge- handicapt geraakt. Tot onze spijt heeft hij zich genoodzaakt gezien zijn functie daarom neer te leggen. Wij wensen hem het allerbeste.

Intussen hebben wij tot ons genoegen twee nieuwe redacteuren kunnen verwelkomen, namelijk Herman Reimes en Eelko de Vos. Zij stellen zich op pag. 17 van dit blad aan u voor.

Een speciale groet doet de redactie toekomen aan degenen die dit blad lezen en van het Atheïstisch Verbond zijn overgegaan naar De Vrije Gedachte: wij hopen dat u zich in onze club thuis zult voelen en ons blad met genoegen zult lezen. De Vrijdenker wordt gevuld door vrijwilligers die inspiratie voelen om hun gedachten te publiceren. Dus hebt u leuke, mooie, diepe, en bovenal vrije gedachten, stuur ze dan als artikel aan het redactie-adres. (Let wel op de aanwijzingen voor auteurs achterin dit blad.)

Zullen in 2022 rede en wetenschap overwinningen boeken op wanen en dogma’s? Zal de coronaproblematiek op de achtergrond raken? En hoe zal het gaan met de wereldvrede? Wij weten het niet en koffiedik is geen betrouwbare bron van informatie. Hoe dan ook, wij wensen onze lezers het allerbeste voor het nieuwe jaar.

René van Elst

hoofdredacteur (a.i.) en eindredacteur

Dag van de mensenrechten

Fri, 10 Dec 2021 14:06:13 +0100

The Freedom of Thought Report 2021

Het Freedom of Thought Report 2021, dat is gelanceerd door Humanists International, nu in zijn tiende jaarlijkse editie, onderzoekt de juridische en mensenrechtensituatie voor humanisten, atheïsten en niet-religieuzen over de hele wereld.

Het rapport stelt vast dat humanisten in 144 landen over de hele wereld worden gediscrimineerd door een combinatie van het volgende:

Er is een staatsgodsdienst in 39 landen over de hele wereld;

De staatswetgeving is geheel of gedeeltelijk afgeleid van een religieuze wetgeving in 35 landen;

Regeringsfiguren of overheidsinstanties marginaliseren, treiteren of zaaien openlijk haat of geweld tegen niet-religieuzen in 12 landen;

Godslastering blijft een strafbaar feit in ten minste 83 landen over de hele wereld; onder deze kan de doodstraf worden toegepast in 6 landen;

Afvalligheid is een strafbaar feit in 17 landen, waar in 12 van hen de doodstraf op staat;

Discriminerende financiering van religie in 79 landen;

Het gebruik van religieuze rechtbanken voor familie- of morele zaken in 19 landen;

Het verbieden van niet-religieuzen om ten minste enkele kantoren in 26 landen te bekleden;

Het aanbieden van verplicht religieus onderwijs in door de staat gefinancierde scholen zonder seculier of humanistisch alternatief in 33 landen;

Het is moeilijk of illegaal om een openlijk humanistische organisatie te leiden in 16 landen.

Elk jaar wordt een derde van alle landen over de hele wereld beoordeeld als onderdeel van een voortschrijdende cyclus van updates. De gedrukte editie van dit jaar onderzoekt 15 landen over de hele wereld die in 2021 zijn bijgewerkt, inclusief recente ontwikkelingen in Afghanistan, Ghana, Myanmar en Uruguay.

Het rapport van dit jaar heeft de introductie gezien van twee nieuwe randvoorwaarden, ontwikkeld als erkenning van terugkerende problemen die niet eerder in het rapport zijn opgenomen en die de ondermijning van humanistische waarden weerspiegelen. De nieuwe voorwaarden benadrukken dat:

De dominante invloed van religie in het openbare leven ondermijnt het recht op gelijkheid en/of non-discriminatie in 24 landen die in 2021 zijn onderzocht. Dergelijke invloed treft vaak vooral de rechten van vrouwen en LHBTI+-gemeenschappen.

Niet-gereguleerde bepalingen van gewetensbezwaar kunnen leiden tot weigering van rechtmatige dienstverlening aan vrouwen en LHBTI+-mensen in 4 landen die in 2021 worden herzien.

“Een fundamenteel punt om altijd te onthouden is dat vrijheid van godsdienst of overtuiging, als een mensenrecht, mensen beschermt, niet religies of overtuigingen als zodanig. […]

Humanists International en andere maatschappelijke organisaties spelen een onschatbare rol bij het documenteren van mensenrechtenschendingen en houden de machtigen ter verantwoording voor hun schendingen van de vrijheid van denken en de vrijheid van godsdienst of overtuiging. Ik verwelkom de publicatie van het Freedom of Thought Report 2021 van Humanists International, waarin de ervaringen zijn vastgelegd van niet alleen humanisten en niet-religieuzen over de hele wereld, maar ook van degenen die religieus dus dissidenten zijn. Het richten op individuen met haat, geweld en discriminatie op basis van hun religie of overtuigingsidentiteit is in strijd met de internationale mensenrechtenwetgeving en hoort in geen enkele samenleving thuis."

artikel van de website https://humanists.international/

Get Started Now

Dunning-Kruger, de verborgen vijand van vrijdenken | Eelko de Vos

Wed, 08 Dec 2021 17:11:02 +0100

We denken dat we zo ver zijn gekomen. Het martelen van ongelovigen, het verbranden van heksen, het is alle‐ maal een ver verleden. En dan, in een oogwenk, dreigt het allemaal opnieuw te gebeuren. Slechteriken die aan hun lange snor trekken zijn makkelijk te herkennen. Maar diegenen die zich in goede daden kleden zijn goed gecamoufleerd. Ze zullen altijd tussen ons zijn, wachtend op het juiste klimaat om in te bloeien en angst te verspreiden in de naam van rechtvaardigheid. Waak‐ zaamheid, dat is de prijs die we in alle tijden moeten betalen.”

Deze quote komt niet uit een stuk van Shakespeare, van Nelson Mandela, John F. Kennedy of Obama. Het komt uit een Star Trek The Next Generation aflevering, genaamd The Drumhead. Hierin bloeit een algehele heksenjacht op, vanuit het onderzoek naar een enkel bemanningslid dat met een leugentje de academie in gekomen was en nu betrapt was. Niemand vertrouwt elkaar meer. Elke uitspraak wordt tegen het licht gehouden. Elke vergissing wordt als een bewuste misstap gezien.

Intrige als wapen

Er zijn altijd, door alle eeuwen heen, intriganten te vinden. Mensen die op slinkse wijze, met intrige als hun sterkste wapen, zichzelf macht toe-eigenen. Het probleem zit slechts deels in deze mensen. Het grootste probleem zit hem in de mensen om hun heen, die meegaan in het verhaal en de rollende sneeuwbal voeden in kracht.

Mensen zijn niet perfect en hebben niet alle kennis. Dat is natuurlijk onmogelijk. Desondanks is het belangrijk dat we, met de kennis die we denken te bezitten, toch beslissingen nemen. Een standpunt innemen. Een groep kiezen waar we ons bij thuisvoelen. Een kant kiezen bij onderwerpen en debatten. Het is een inherent menselijke eigenschap. Helaas wordt die nauwelijks gestuurd door ratio en primair gedirigeerd door emotie. Een snedig antwoord in een debat kan een sterk rationeel argument om zeep helpen. De zelfvoldane uitstraling vol zelfvertrouwen kan sterker zijn dan een lijst van feiten. Daarmee wordt de geest van de toehoorder vervuld van overtuiging dat het beter is die kant te kiezen dan de kant van de ratio.

Ook andere methodes worden gebruikt, waarbij een stortvloed van semi-intellectuele argumenten over een publiek wordt uitgestort waarna het ondoenlijk is om binnen een bepaalde tijd al die punten neer te sabelen met feiten en rationele betogen. Niemand gaat daar naar luisteren. Een gek kan meer roepen dan een geleerde kan pareren, zeker voor een publiek.

Daarnaast wordt twijfel, of beter gezegd: onenigheid, tussen wetenschappers in de media uitgelicht en misbruikt. Twijfel in de wetenschap is positief en leidt tot een beter begrip van een onderwerp, maar twijfel wordt buiten de wetenschap gezien als een zwakte. In de retoriek buiten de wetenschap wordt deze twijfel opgepakt en onterecht gezien als een probleem. De ellenlange verhitte discussies tussen Einstein en Bohr zijn befaamd en hebben tot veel meer inzicht geleid. Kritiek is juist de motor van vooruitgang binnen de wetenschap, maar dat wordt door veel mensen niet begrepen.

Toehoorders gaan dan twijfelen aan de geleerden, aan de wetenschap. Twijfelen aan artsen, virologen, politici en dienders die hun leven hebben gewijd aan het verbete‐ ren en helpen van onze maatschappij. Twijfel, die gestaag aan de poten van onze maatschappij zaagt, vrijwel ongehinderd en zonder tegenkracht.

Verslaving van semi-kennis

Waarom slikken veel mensen de mentale rommel van intriganten als zoete koek en verdedigen ze het zelfs? De QAnon aanhangers die uit de sekte zijn gestapt voelen zich als genezen van hersenspoelingen, wat psychologisch waarschijnlijk ook goed te onderbouwen is. De “bubbels” waar complotdenkers in zitten hebben dezelfde verslavende werking als een sekte. En ze versterken zichzelf. Maar hoe kan het dat normale mensen overtuigd ra‐ ken van onzin?

Vermoedelijk speelt het Dunning-Kruger effect hier een grote rol in. Mensen die een vakgebied slechts een klein beetje kennen en feitelijk behoorlijk incompetent zijn, hebben er wel een duidelijke mening over als ze hierover ondervraagd worden. Hun incompetentie zorgt er voor dat ze hun eigen incompetentie niet kunnen be‐ oordelen. Vaccin-weigeraars weten doorgaans heel weinig van virussen en vaccins, maar hebben desondanks een zeer stellige mening. Maar hoe meer iemand expert wordt in een vakgebied, des te terughoudender wordt diegene met zijn/haar mening over aspecten van dat vakgebied.

Kernenergie is een prachtig voorbeeld van zo’n kennisgebied en het maatschappelijke effect van Dunning- Kruger. In de jaren ‘70 en ‘80 was er de anti-kernenergie propaganda die claimde dat kernenergie hetzelfde was als de kernbom die op Hiroshima was gevallen. Mensen kenden de afschuwelijke beelden en de hetze vierde hoogtij. Geen kernenergie in onze achtertuin! Dat er ondertussen tienduizenden mensen gestorven zijn door direct en indirect contact met kolencentrales en dat er sinds de jaren ‘70 hooguit een handvol mensen gestorven is vanwege problemen met een kerncentrale doet er niet toe. De mening van mensen is neergezet met de pro‐ paganda die haar werking heeft gedaan en een cultureel- maatschappelijke verandering heeft veroorzaakt, tegen de ratio in. Wetenschap mag kernenergie als de schoon‐ ste energievorm bestempelen, maar Nico en Thea van driehoog-achter moeten hun stem geven aan politici die hun handen niet gaan branden aan een debat dat geteisterd wordt door sentiment en niet door ratio.

Daar zal dus geen kentering in komen, hooguit dat er na enkele decennia rust een stil balletje zal worden opgegooid en er een proefcentrale zal worden gebouwd die plots erg positieve effecten zal hebben. Wie weet is dan het tij gekeerd en kan het wel, omdat de maatschappij de emoties verwerkt en vergeten heeft.

Van alle tijden

Dit Dunning-Kruger effect komt overal in terug. In elk debat tussen wappies en wetenschappers. In elk gesprek tussen ouders en leerkrachten, tussen artsen en patiënten. En zelfs tussen pubers en ouders. Het is iets intrinsiek menselijks en iedereen zal het individueel doormaken, van beide kanten. Elke generatie zal opnieuw overtuigd zijn van het eigen gelijk en trachten de wereld duidelijk te maken dat zij het wel begrijpen. En de ouderen, die in hun eigen bubbel leven, zullen hoofdschuddend toekijken en hun soms van repliek dienen, maar vooral weinig veranderen in de heilige overtuiging van de jongeren.

Het vervelende hiervan is dat essentiële zaken zoals vrijdenken hierdoor ook geraakt worden. Vrijdenken kan niet zonder een gedegen onderbouwing, zonder een

vorm van expertise te hebben in een onderwerp. Vrijdenken kan niet door een Facebook pagina te lezen en op een zeepkist te gaan staan en te reclameren dat alle Haagse politici schurken zijn. Vrijdenken kost tijd, moeite en veel contemplatie. Het is niet iets dat je in een halfuurtje uit een reeks Tik-Tok filmpjes kan destilleren. Toch lijdt vrijdenken zeker ook onder Dunning-Kruger, als vrijdenkers buiten hun kennisgebied treden en zich alsnog expert wanen. Heel menselijk, maar heel gevaarlijk, omdat het stempel “vrijdenker” dan aan kracht verliest als de stellingen onderuitgehaald worden. Gelukkig zijn de meeste vrijdenkers hier scherp op via zelfreflectie. Maar af en toe valt er eentje door de mand en dan zijn de rapen gaar. Het gezichtsverlies van de vrijdenker is voor lange tijd geschaad.

Drie pijlers

Als dit van alle tijden is, valt er dan niets te winnen? Toch wel. Educatie helpt al ongelofelijk veel. Kritisch leren denken is daarnaast ook een zegen voor de mensheid. Er zijn tegenwoordig nog nauwelijks mensen die denken dat alle medicijnen gif zijn; iedereen neemt een paracetamolletje bij koppijn. Toch zijn er enkelen die het in hun hoofd krijgen om tegen de wetenschappelijk onderbouwde kennis in te gaan en vol overtuiging zonder enige feitenkennis te roepen dat we moeten stoppen. Dat Big Pharma ons vol stopt met medicijnen die we niet nodig hebben. Dat er pizza bedrijven zijn waar kinderporno-handel in bloeit. Dat vaccinatie autisme veroorzaakt. Dat Trump de nieuwe Verlosser is; ja, met een hoofdletter.

Als dit met overtuigingskracht wordt gebracht, dan zullen goedgelovige mensen mee gaan lopen omdat ze denken dat ze educatie hebben gekregen en kritisch zijn naar het establishment. Ze kunnen zelfs letterlijk mee gaan vechten. Om dit tegen te gaan is er mijns inziens naast educatie en kritisch denken nog een pijler die meegenomen zou moeten worden.

Vertrouwen

Enige tijd geleden heb ik SIRE gevraagd om een nieuwe campagne op te starten. Een campagne genaamd “Vertrouw jij op experts of op jezelf?” waarin de Nederland‐ se bevolking een spiegel voorgehouden wordt. Vertrouw jij bij ziekte op je eigen Youtube-zoekkunde, of op de huisarts die er twaalf jaar voor heeft gestudeerd? Ver‐ trouw jij op wat je op Facebook hebt gelezen of op een viroloog die tientallen jaren heeft gestudeerd op het onderwerp? Vertrouw jij op wat een enkele dansleraar met farmacie-achtergrond zegt of een statisticus die vol overtuiging zaken claimt buiten zijn vakgebied? Of wat een grote groep wetenschappers onderbouwd kunnen uitleg‐ gen?

Dunning-Kruger kan aangepakt worden door mensen meer vertrouwen te laten krijgen in experts. De politie is expert in het aanpakken van confrontaties, op klein en groot niveau. Artsen zijn experts in het diagnosticeren en aanpakken van aandoeningen en ziektes. Bouwvakkers zijn experts in het solide bouwen van een huis. Dat laat je geen arts of politieagent doen. En andersom, een bouwvakker laat je geen diagnose stellen of een drugsinval doen.

Al die groepen experts zijn ook mensen en dus niet perfect. Ze hebben zeker hun fouten waar ze op aangesproken moeten worden. Maar al hun expertise is zeer waardevol en moet vertrouwd worden door de maatschappij. Ze zijn -uitzonderingen daargelaten- geen expert geworden om de maatschappij schade te berokkenen maar om deze verder te helpen.

Elk systeem heeft z'n fouten, zo ook bijvoorbeeld het medische en het juridische systeem. Toch zijn deze mensen beter opgeleid om te acteren in het geval van problemen binnen hun vakgebied. Aangiftes die niet verwerkt worden, artsen die (soms structureel) fouten maken, maar ook architecten of bouwvakkers die te kort door de bocht gaan en iets bouwen dat na twintig jaar plotsklaps in elkaar zakt; dat bestaat zeker. Dat betekent dat er nog altijd zaken verbeterd kunnen worden. Maar de basis blijft vertrouwen, een open, kritische blik naar een vakgebied en de wetenschap dat je ook als expert binnen dat vakgebied altijd nieuwe dingen kan leren.

Zonder de pijler 'vertrouwen' blijft er wantrouwen naar "de anderen". Vertrouwen betekent niet blind volgen - integendeel. Het betekent dat je de ander de ruimte, de middelen en de leiding geeft op een gebied waar jij geen expert in bent. Mocht je zaken zien die je niet aanstaan dan kan je altijd de expert daarop aanspreken en ondervragen. De expert vertrouwt er op dat jij je ook openstelt naar de situatie. Zo ontstaat er een speelveld waarin een wederzijdse openheid tot een positief resultaat kan leiden. Als een van de twee dat vertrouwen niet heeft en niet open is, wordt het bereiken van een goed resultaat een stuk lastiger of zelfs onmogelijk.

Zelfs als de expert (geregeld) fouten maakt, zou dat het vertrouwen niet mogen beschamen. Het betekent dat we samen dat de situatie, het vakgebied en de kennis van de expert nog beter moeten onderzoeken en rechtzetten. Zonder fouten en zonder vertrouwen is er geen vooruitgang.

Experts zijn je buren, je familie, je kennissen die een ander beroep hebben dan jij. Onderling moeten we elkaar vertrouwen om een samenleving te kunnen vasthouden waarin we oprecht en zonder aarzelen kunnen zeggen: “Daar heb ik weinig verstand van, daarin vertrouw ik op experts. En die experts vertrouwen op mij voor andere zaken, waar ik expert in ben.”

Om af te sluiten wil ik graag de vragen stellen: waar ben jij expert in? En daaropvolgend: waar ben jij geen expert in? En als je ze nodig hebt, vertrouw je dan op mensen die je niet kent maar wel expert zijn geworden door hard werken? Ik hoop van wel. Dan hebben de intriganten uiteindelijk minder houvast in onze maatschappij.

------------------

"Why ignorance fails to recognize itself" Featuring David Dunning, zie https://www.youtube.com/watch?v=ErkhYq13VVE

Get Started Now

De Vrijdenker dec. 2021 - jan. 2022

Wed, 08 Dec 2021 11:59:01 +0100

Charles Darwin stelde dat “onwetendheid vaker tot zelfvertrouwen leidt dan kennis”. Nog steeds actueel gezien de huidige debatten over corona waar verschillende kampen vol zelfvertrouwen elkaar overschreeuwen, in de overtuiging over de juiste kennis te beschikken. Eelko de Vos beschrijft in zijn eerste artikel voor De Vrijdenker het hieraan gerelateerde Dunning-Kruger effect. Incompetente mensen zijn te incompetent om hun eigen incompetentie in te zien. Dit alles lijkt een pleidooi voor de twijfel: niet alleen een essentiële eigenschap voor filosofen of wetenschappers maar ook voor vrijdenkers. René van Elst publiceert zijn eerste deel over de twijfel in al zijn facetten.

Verder in dit decembernummer een artikel van Maarten Gorter over de toename van boa’s als nieuwe gezagshandhavers terwijl het niet meer zijn dan quasi- ambtenaren misbruikt door de overheid. Roel van Duijn ontwart de kluwen aan Russisch geïnspireerde complottheorieën, Herman Reimes deelt het vrijdenken in in drie categorieën en er is vanzelfsprekend in dit nummer aandacht voor de kerstmythe. Een mythe die de komende maand weer velen in de ban zal houden en met veel poeha en vol zelfvertrouwen de publieke ruimte zal opeisen. Een manifestatie van het Dunning-Kruger effect waarbij we een conclusie van deze twee heren die vaak niet ter sprake komt, niet moeten vergeten: incompetente mensen die voorheen overtuigd waren van hun eigen competentie kunnen na degelijk onderwijs en training inzien dat ze incompetent waren. Dat is hoopvol in de huidige tijden.

Ik wens u veel leesplezier. Het zal mijn laatste voorwoord zijn want per 1 januari 2022 stap ik uit de redactie. Ik wens u en alle redactieleden het allerbeste en wil u allen bedanken. U voor uw aandacht en tijd, de redactieleden voor de uitermate fijne samenwerking en voor alle kennis die ik heb kunnen verwerven de afgelopen twee jaar. Dank.

Sicco Polders - hoofdredacteur

How Dare You!

Wed, 03 Nov 2021 15:20:45 +0100

Over ‘I am Greta’

door Floris van den Berg

Ik fietste langs een groep van enkele honderden boze en verontruste medelanders die van heinde en verre waren gekomen om een protesterende restauranthouder steun te betuigen. Die weigerde namelijk klanten om hun QR code met vaccinatiebewijs te vragen en werd daarom door de politie gedwongen de deuren te sluiten. Ik kwam terug van een filmavond in Utrecht waar I am Greta (2020) werd vertoond, met een nagesprek waar Ivo Hoefsloot van Extinction Rebellion en ik aan deelnamen. Het aantal mensen dat in deze film en een reflectie daarop geïnteresseerd was, was een fractie van het aantal mensen dat zich druk maakte over het vertonen van een vaccinatie- of testbewijs.

De overheid worstelt met het nemen van maatregelen in de naweeën van de coronapandemie, waarvan niet zeker is of deze weer op zal laaien, en neemt allerlei maatregelen die niet altijd consistent en consequent zijn. Gelukkig is onze samenleving een democratie en worden maatregelen door het parlement bekritiseerd en indien nodig bijgesteld. Wie het niet eens is met maatregelen, kan op allerlei manieren protesteren, maar een wild straatprotest, zonder vergunning, vind ik niet gepast.

Het gaat mij vooral om wat mensen zou moeten motiveren om strijdbaar te zijn en actie te voeren. Veel meer mensen vonden het op deze avond in Utrecht belangrijk om tegen coronamaatregelen te demonstreren dan om zich bezig te houden met de catastrofale klimaatcrisis die zich in rap tempo in de wereld aandient, van bosbranden, smeltende gletsjers en ijskappen, hitterecords, verzuring van de oceanen, smeltende permafrost en, indirect, een massa-extinctie van soorten. Wij mensen laten ons constant afleiden. Als we maar niet hoeven te denken aan de naderende catastrofe die wij door onze nalatigheid veroorzaken. Mensen maken zich druk om de verkeerde dingen. Er is een hiërarchie van morele problemen maar protest tegen het huidige coronabeleid komt daar niet op voor.

Keer op keer mag de jonge Zweedse Greta Thunberg spreken in belangrijke politieke gremia als de EU en de VN. Haar voordrachten worden met applaus en soms met een staande ovatie ontvangen. Maar dan. Dan niks. Tekenend is de repliek van Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, die na een bondige en vlammende toespraak van Greta op wauwelende toon een verhaal over Europees beleid over toilet doorspoelen begint. Greta laat zich echter door niets en niemand afleiden.

De kennis over catastrofale klimaatverandering kwam bij haar keihard binnen, ze kon deze niet meer uit haar gedachten krijgen en ze leed er emotioneel onder. Het verbaast haar dat mensen niets doen, niet constant in een staat van paniek zijn, niet alles op alles zetten om te redden wat er te redden valt. Ze besluit in schoolstaking te gaan voor het klimaat door gedurende enkele weken voor de parlementsverkiezingen, in haar eentje, met een bord (staking voor het klimaat) voor het Zweedse parlementsgebouw te gaan zitten. Filmmaker Nathan Grossman is er vanaf het begin bij om Greta te filmen. Zij wordt aangesproken door oudere mensen die vinden dat zij naar school moet gaan. ‘Maar waarom naar school gaan als er geen toekomst is?’, riposteert Greta. Ze heeft overigens wel haar schoolboeken mee en studeert vlijtig verder. Greta houdt vol en in de weken daarna komen er mensen, vooral schooljeugd, bij haar zitten. Wanneer de media er aandacht aan besteden gaat het snel. Ook de internationale media pakken het verhaal snel op.

Arnold Schwarzenegger retweet een filmpje met een BBC interview met Greta aan zijn miljoenen volgers. Klimaatstakingen (Fridays for future) worden over de hele wereld gehouden. Greta blijkt goedgebekt en kan de media zonder gedraaikont te woord staan in duidelijke taal met de boodschap: 'Er is een klimaatcrisis, we moeten actie ondernemen, nu.’ Ze ontvangt uitnodigingen om te komen spreken op klimaatconferenties. Met hulp van haar ouders en vooral haar vader Svante die haar overal vergezelt, gaat ze daar heen. Ze schrijft haar speeches zelf. Die speeches zijn morele krachtexplosies van verontwaardiging en beschuldiging. Zij zegt de dingen op een manier die mensen doorgaans ongepast vinden. Greta laat haar boosheid en verontwaardiging zien. Zij laat zich niet afleiden. En zo wordt Greta het gezicht van mondiale klimaatprotesten. Hoogtepunt van de film I am Greta is de legendarische speech in de VN voor alle verzamelde wereldleiders waarin zij de inmiddels gevleugelde woorden ‘How dare you!’ de zaal vol onwillige politieke leiders in slingert.

Ondanks de klimaatprotesten was de verkiezingsuitslag in Zweden dramatisch met een verlies voor de groenen. Klimaat heeft in Zweden geen prioriteit. Nu zijn er landen, zoals Canada en Nieuw-Zeeland, waar het klimaat door de politieke leiders wel serieus wordt genomen, maar zelfs in die beide landen neemt de CO₂-uitstoot toe. Mooie woorden zijn nog geen daden. Greta neemt het klimaatprobleem wél serieus. Ze wijdt er haar leven aan. Ze hervormt de levensstijl van zichzelf en haar redelijk welgestelde familie. Haar ouders zijn geen milieuactivisten, maar Greta slaagt erin om haar ouders veganistisch te laten eten, een elektrische auto te laten rijden, niet te laten vliegen et cetera.

Een probleem dient zich aan wanneer Greta wordt gevraagd om voor de VN te spreken in New York. Greta wil immers niet vliegen. Ze vindt het hypocriet om op een milieuvervuilende wijze naar een klimaatconferentie te gaan. Toch wil ze graag spreken. Dan krijgt ze uitnodiging om met een zeilboot over de oceaan mee te gaan. En zo geschiedt. Greta, Svante en de filmcrew gaan aan boord van de mini zeilboot met Spartaanse accommodatie. Vijftien dagen op volle zee in een deinend schip. Greta heeft het zwaar. Heel zwaar. Als ze aankomt in New York wordt ze als een held ontvangen door klimaatactivisten, onder andere van Fridays for Future en Extinction Rebellion.

De film ontroert. En verontrust. Ik vind mezelf een slappe zak. Ik weet immers van de milieucrisis. Ik weet dat er nu actie moet worden ondernomen. Dat er geen tijd is om af te wachten. Dat we alles op alles moeten zetten. Greta laat zich niet afleiden. Daarin is ze bijzonder. Ik laat me wel afleiden. Ik loop weliswaar af en toe mee met klimaatprotestmarsen, teken wat petities, ben lid van de Partij voor de Dieren (die klimaat serieus neemt), ondersteun milieuorganisaties, schrijf essays en boeken over het onderwerp, doceer over de ecologische crisis en geef er voordrachten over, maar mijn focus ligt niet honderd procent op de klimaatcrisis. Ik zou veel meer kunnen en moeten doen. Ik laat mij afleiden. Door andere problemen. Door vermaak.

Een ochtend googlen ter voorbereiding van een nagesprek op de film I am Greta stemt bepaald niet vrolijk. De film heeft goede besprekingen en goede kijkcijfers, Greta krijgt veel aandacht in de pers, de klimaatprotesten zijn de afgelopen jaren enorm toegenomen. Maar dan zijn er de twee negatieve zaken. Enerzijds de constatering dat mondiaal de CO₂-uitstoot nog steeds toeneemt en dat de klimaatdoelen van het Parijsakkoord lang niet gehaald zullen worden als we zo doorgaan. En anderzijds het vitriool van Greta-haters die er bij de vleet zijn.

Greta is een boodschapper. Wat zij zegt – op niet mis te verstane en compromisloze wijze – weerspiegelt precies de wetenschappelijke consensus over de klimaatcrisis. Het stemt mij moedeloos dat zoveel mensen ziende blind zijn. Niemand stelt wetenschap in Frage wanneer het gaat over de wetenschap achter de technologie die wij elke dag gebruiken. Wanneer echter wetenschap met een onwelgevallige boodschap komt, ontstaat er opeens een verregaande scepsis richting diezelfde wetenschap.

We zitten in een trein waarvan we weten dat deze de afgrond in zal rijden. We weten echter niet hoelang het traject nog is. Wetenschappers waarschuwen voor de afgrond. Greta zit in de trein en spreekt mensen boos toe om hen te manen de trein tot stoppen te brengen. De trein gaat echter steeds sneller rijden. Er wordt geprotesteerd. Er worden mooie afspraken gemaakt. Er wordt gereaguurd tegen de protesten. Maar de trein rijdt door. Naar de afgrond. How dare you!

Artikel uit de Vrijdenker van november 2021

Get Started Now