Weinig moderne filosofen zijn zo invloedrijk als Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). In zijn driehonderdste geboortejaar onderzoekt Trouw de actualiteit van zijn ideeën. Filosofiedocent Yoram Stein, in een vorig leven filosofieredacteur van Trouw, geeft sinds acht jaar op verschillende scholen filosofieles. Op verzoek van de stichting Internationale Spinozaprijs legt hij de lesbrief over Rousseau op een ochtend voor aan zijn vwo-4-leerlingen op het Amsterdamse Montessori Lyceum. Hij vindt de lesbrief over Rousseau, ter ere van diens 300 ste geboortjaar, nogal braaf.
Was de natuurlijke mens van Rousseau vrij in zijn denken en doen? Kan een mens überhaupt vrij zijn en wanneer?
Je wordt verwekt door je ouders, zelf invloed hebben op je ontstaan heb je niet, invloed is zelfs onmogelijk. Als de zwangerschap wordt afgebroken door een “natuurlijke” of onnatuurlijke oorzaak b.v. abortus is er geen enkele vrijheid voor de menselijke foetus geweest. Als je wordt geboren, is je geslacht of je hetero/homoseksueel bent en ook je uiterlijk bepaald door je ouders en voorouders die zelf daarop geen enkele invloed hebben gehad. De plek waar je wordt geboren en woont, het eten dat je krijgt, de school die je wel of niet bezoekt, daarin is er voor het kind geen fysieke vrijheid en vrijheid van denken en keuze. Of je religieus, politiek of juist niet wordt opgevoed met deze zaken, de kranten in huis en de boeken die worden gelezen of je ter beschikking worden gesteld, de radio en TV programma’s waar je ouders naar kijken, je familie, buren, vrienden, de zeden, normen en waarden van het land waarin je leeft begeleiden je en bepalen mede je persoonlijkheid, je denken en doen. Kunst en cultuur, je aanleg, geestelijke- en fysieke gesteldheid, milieuomstandigheden, oorlogen en tijden van vrede, eventuele liefdes, ongelukken etc. bepalen mede je leven, je denken en handelen. Hoe vrij kun je zijn of worden als mens in een wereld die jou heeft gemaakt tot wat je bent en met wetten en regels jouw vrijheid beteugelt. Wanneer begint die z.g. vrijheid of is het slechts een illusie?